Του Νίκου Φωτόπουλου
Σε μια πόλη που ολοένα… στενεύει, τα μηχανάκια των διανομέων κινούνται σαν να μην χωρά τίποτα άλλο γύρω τους! Πεζοί, κανόνες, προτεραιότητες. Όμως πίσω από την επιθετική οδήγηση, ακόμη και στα πεζοδρόμια ή τους μονόδρομους που συχνά συνοδεύνται από μια βρισιά ή σπανιότερα από κάποιο επεισόδιο, κρύβεται ένας κόσμος εργασίας που λειτουργεί στα όρια της αντοχής. Η παραβατικότητα είναι ορατή. Οι λόγοι πίσω από αυτήν, λιγότερο.
Κακά τα ψέματα, η Θεσσαλονίκη ζει καθημερινά την παρουσία των διανομέων (delivery) στους δρόμους της.
Τα μηχανάκια τους διασχίζουν πεζοδρόμια, μονόδρομους και δρόμους με ρυθμούς που προκαλούν συχνά φόβο και ανησυχία στους πεζούς. Συχνά και στους άλλους οδηγούς!
Το φαινόμενο, που ξεκίνησε ως μια πρακτική λύση για γρήγορες παραγγελίες έτοιμου φαγητού, έχει εξελιχθεί σε ένα κοινωνικό πρόβλημα που αναδεικνύει όχι μόνο ζητήματα ασφάλειας αλλά και δομικές αδυναμίες ενός επαγγέλματος, με σχεδόν 2.000 εργαζόμενους σε αυτό τον κλάδο!
Ένα από τα πιο σοκαριστικά παραδείγματα καταγράφηκε τον Αύγουστο του 2023 στον πεζόδρομο της Αγίας Σοφίας, όταν 29χρονος διανομέας ενεπλάκη σε καυγά με έναν 50χρονο πεζό που τον επέπληξε επειδή οδηγούσε επάνω στον πεζόδρομο. Ο καυγάς κατέληξε με χτύπημα στο πρόσωπο του πεζού, ο οποίος έπεσε και υπέστη σοβαρότατες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του. Πριν από μερικές ημέρες ο διανομέας καταδικάστηκε σε φυλάκιση 4 ετών από το Εφετείο Θεσσαλονίκης.
Το περιστατικό αυτό φέρνει στην επιφάνεια τα όρια της κοινωνικής ανοχής και της δημόσιας ασφάλειας. Όπως επισημαίνουν πολίτες που κινούνται καθημερινά στο κέντρο, «δεν περνάει μέρα χωρίς να δούμε ένα μηχανάκι να κινείται επικίνδυνα, στο πεζοδρόμιο ή στους μονόδρομους». Η ένταση ανάμεσα σε πεζούς και διανομείς δεν είναι πια απλώς ζήτημα αγένειας ή παραβίασης κανόνων – έχει πραγματικές συνέπειες, μερικές φορές άσχημες.
Γεγονός είναι πως το επάγγελμα του διανομέα μοιάζει δύσκολο να οργανωθεί και να ελεγχθεί. Σε πολλές περιπτώσεις, η εργασία είναι περιστασιακή. Πολύ συχνά ασκείται από ανθρώπους που έχουν μείνει άνεργοι από άλλη δουλειά και ψάχνουν για μια προσωρινή λύση βιοπορισμού, είτε για λίγους μήνες είτε για μία σεζόν. Φοιτητές, μετανάστες και εργαζόμενοι που κάνουν «παράλληλη εργασία» αποτελούν μεγάλο κομμάτι των διανομέων. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο ποσοστό δεν έχει μακροπρόθεσμο επαγγελματικό σχέδιο. Η έλλειψη συνέχειας δυσχεραίνει την εκπαίδευση, τη συνήθεια στους κανόνες ασφαλούς οδήγησης και τη συνειδητοποίηση της ευθύνης, κυρίως απέναντι στους πεζούς. Η πίεση για ταχύτητα και για παραδόσεις μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια, συχνά, υπερβαίνει την ασφάλεια και την προσοχή.
Η νομική πραγματικότητα
Η κατάσταση επιβαρύνεται από το κενό ειδικού νομικού πλαισίου. Οι διανομείς δεν έχουν ειδικές άδειες όπως οι οδηγοί ταξί ή φορτηγών, δεν υπόκεινται σε συγκεκριμένους κανονισμούς και δεν υπάρχουν πειθαρχικά πλαίσια για τη συμπεριφορά τους στο δρόμο.
Με βάση τον νόμο 4808/2021, οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες μπορούν να έχουν καθεστώς μισθωτού ή «ελεύθερου συνεργάτη». Στην πράξη, το καθεστώς των ελεύθερων συνεργατών αφήνει μεγάλο περιθώριο για ασαφείς εργασιακές σχέσεις. Δεν υπάρχει υποχρεωτική εκπαίδευση, είναι ελάχιστη η τυποποιημένη ασφάλεια, όπως και ο έλεγχος για εξοπλισμό ή για ρουχισμό ασφαλείας…
Το αποτέλεσμα είναι ότι μεγάλο μέρος του επαγγέλματος κινείται σε γκρίζες ζώνες, όπου η πίεση για γρήγορη παράδοση και η προσωρινότητα της εργασίας αυξάνουν την επικινδυνότητα.
Τι λένε οι διανομείς
Οι διανομείς από την πλευρά τους, συχνά αναφέρουν ότι δέχονται έντονη πίεση από τις εταιρείες: Τα χρονικά περιθώρια είναι στενά, η διαθεσιμότητα απαιτείται συνεχώς και ο ανταγωνισμός μεταξύ συναδέλφων είναι μεγάλος.
Σύμφωνα με πρόεδρο σωματείου διανομέων efood, Αντώνη Καναβάρη, «εμείς σα σωματείο λέμε και τονίζουμε, πάνω απ’ όλα η ασφάλεια, όχι τα λεφτά».
Μιλώντας στη «Θ» ο κ.Καναβάρης, τόνισε την ανάγκη για οδηγική παιδεία. «Προσπαθούμε να περάσουμε τη χρήση κράνους στους συναδέλφους, την τήρηση των κόκκινων φαναριών. Δεν αξίζει για ένα και δύο ευρώ να σκοτωθούμε. Ιδίως στο καθεστώς του freelancing, με μπλοκάκι, η παραγγελία ανά ώρα έχει πέσει– διαπιστώνεται μείωση 40% τα τελευταία δύο χρόνια, άρα ο διανομέας πιέζεται να αποδώσει για να κερδίσει χρήματα. Είμαστε, δώδεκα με δεκατρείς ώρες πάνω στο μηχανάκι κι όπως καταλαβαίνετε, αυτό είναι από μόνο του επικίνδυνο.
Δυστυχώς, πλέον υπάρχει εντατικοποίηση με το νέο καθεστώς των εταιριών και τις συνεργαζόμενες εργολαβικές εταιρίες, δηλαδή «κάνε τόσες παραγγελίες, θέλω τόσα λεφτά, έχεις τόσο χρόνο να παραλάβεις και να παραδώσεις». Παλαιότερα, υπήρχε μια καλή συνθήκη αλλά μετά μπήκε το freelancing. Δυστυχώς, υπάρχει κι αρκετή μαύρη και ανασφάλιστη εργασία. Βεβαίως, έχουμε πλαίσιο διεκδικήσεων και επιζητούμε να κατοχυρωθεί το επάγγελμα. Διεκδικούμε συλλογική σύμβαση, διαλείμματα, αποζημιώσεις όπως στους φορτηγατζήδες, ειδική άδεια… Χρειάζεται ένα νομοθετικό πλαίσιο που να ορίζει και την εργασία και τις συνθήκες εργασίας. Είμαστε κι εμείς επαγγελματίες οδηγοί, απλώς με μηχανάκι…», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Παρομοίως και οι εργαζόμενοι στην Wolt αντιμετωπίζουν ανάλογα ζητήματα. Όπως είπε στη «Θ» ο πρόεδρος του αντίστοιχου σωματείου, Κυριάκος Τσιαούσης «πράγματι, η καθημερινή πίεση οδηγεί μερικές φορές σε παραβατικότητα», αλλά εξήγησε:
«Ξέρετε, η πίεση δεν προέρχεται μόνο από τις εταιρείες, αλλά και από τους πελάτες, οι οποίοι συχνά απαιτούν εξαιρετικά γρήγορες παραδόσεις. Αυτή η συνεχής πίεση οδηγεί σε βιασύνη, σε επικίνδυνη οδήγηση και παραβιάσεις των κανόνων κυκλοφορίας» υπογράμμισε.
Επιπλέον, αναφέρθηκε στα πιεστικά χρονοδιαγράμματα, τόσο από τις εταιρείες, όσο και από τους ίδιους τους πελάτες. «Οι διανομείς καλούνται να ανταπεξέλθουν σε πολύ δύσκολες συνθήκες, με τις ασφυκτικές συνθήκες της πόλης, να πάνε την παραγγελία με ασφάλεια, με καιρικά φαινόμενα, με κρύο, με βροχή, με καύσωνα, σε χρόνο πάνω–κάτω αυτόν που προβλέπεται από τον εργοδότη. Οι πλατφόρμες παρακολουθούν το διανομέα με συστήματα gps, ακόμη και ο πελάτης μπορεί να παρακολουθήσει την κίνηση μας. Αυτή είναι η πραγματικότητα και είναι πολύ πιεστική».
Μάλιστα, στο σημείο αυτό, έσπευσε να δώσει ένα παράδειγμα για την κίνηση στα πεζοδρόμια. «Μπορεί να πάρουμε μια παραγγελία από ένα μαγαζί σε εμπορικό κέντρο ή από την πλατεία Αριστοτέλους. Αν λειτουργούσαμε όπως προβλέπεται, θα πρέπει να αφήσει ο διανομέας το μηχανάκι δεκάδες μέτρα μακριά, να βαδίσει και μετά να συνεχίσει. Ενίοτε και στην παράδοση συμβαίνει το ίδιο. Έτσι όμως, είναι πολύ έξω από τον προβλεπόμενο χρόνο παράδοσης. Μη νομίζετε ότι δε θέλουμε να τηρούμε ό,τι προβλέπεται. Πρώτα για εμάς, ξέρετε έχουμε οικογένειες… Ως σωματείο έχουμε αναδείξει την αναγκαιότητα για ειδικές ζώνες στάθμευσης για τη δουλειά μας, όπως έχουν τα ταξί π.χ. Τώρα επεξεργαζόμαστε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για υποβολή στις αρχές. Ελπίζουμε να εισακουστούμε».
Ειδικά για το θέμα των μονόδρομων, ο Κ. Τσιαούσης σημειώνει ότι πολλές φορές οι διανομείς αναγκάζονται να πάνε σε άγνωστα μέρη. «Πάω να παραδώσω μια παραγγελία σε μέρος που δεν γνωρίζω, αναγκαστικά ακολουθώ το gps, συχνά κάνει λάθος και με βάζει σε μονόδρομους ή με βγάζει μακριά και για να πάω γρήγορα πρέπει να μπω σε μπω ανάποδα, αλλιώς θα χρειαστεί να κάνω ένα-δυο χιλιόμετρα κύκλο… Σε όλους τους τόνους λέμε στους συναδέλφους, ότι πρέπει να τηρούνται όλα τα μέτρα προστασίας για τον εαυτό μας και τους άλλους: κράνος, φανάρια, μονόδρομοι».
Και δεν παραλείπει να αναφερθεί και στο θέμα του κουτιού επάνω στο μηχανάκι. «Παρέδωσε – δεν παρέδωσε γρήγορα την παραγγελία, δεν μπορεί να είναι ατομική ευθύνη του διανομέα. Πρέπει να προβλέπονται από τη νομοθεσία και τα μέτρα και τα πρωτόκολλα, και να καλύπτονται από την εργοδοσία. Και βέβαια να τηρείται ο ΚΟΚ. Ναι, κάποιες φορές δεν τηρείται. Αλλά να σε ρωτήσω. Είναι νόμιμο να κυκλοφορεί το μηχανάκι με ένα κουτί που δένεται με έναν ιμάντα στη σέλα; Ποια η πρόβλεψη του κράτους και της εταιρίας γι’ αυτό; Νομίζω είναι όλο λάθος, χωρίς να λέω ότι δεν υπάρχουν επιπόλαιοι συνάδελφοι. Το τελευταίο που θέλει ο διανομέας είναι να προκαλέσει ατύχημα και να βλάψει τον εαυτό του και τους γύρω του. Να το ξέρετε», καταλήγει.
Τροχαία: «Οι διανομείς είναι οι πρώτοι που συμμορφώθηκαν με τον νέο ΚΟΚ»
Η Τροχαία Θεσσαλονίκης καταγράφει πλέον ξεχωριστά τα περιστατικά παραβάσεων διανομέων, από οδήγηση σε πεζοδρόμια και μονόδρομους μέχρι συγκρούσεις με πεζούς και άλλα οχήματα. Στοιχεία ειδικά για τα delivery τηρούνται από τις 26 Ιουνίου 2025 και δείχνουν τα εξής:
Σε 26.689 ελέγχους σε δίκυκλα, τρίκυκλα, γουρούνες και πατίνια, καταγράφηκαν 1.990 παραβάσεις δικυκλιστών, 1 από οδηγό γουρούνας και 608 από πατίνια. Εξ αυτών, μόνο οι 39 αφορούσαν διανομείς!
Ο Αστυνόμος Ά Νίκος Κρούπης, διοικητής της Τροχαίας Λητής κι επί σειρά ετών επικεφαλής στη Θεσσαλονίκη της ΟΕΠΤΑ (Ομάδα Ελέγχου και Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων) είναι αναμφίβολα ένας από τους πιο έμπειρους και άτεγκτους τροχονόμους της χώρας. Και παραδόξως, αναφέρει στη «Θ» πως οι διανομείς είναι οι πρώτοι που συμμορφώθηκαν με τα αυστηρότερα μέτρα του νέου ΚΟΚ!
«Η αίσθηση μας στους ελέγχους είναι ότι υπάρχει μεγάλη βελτίωση. Οι διανομείς ήταν οι πρώτοι που προσαρμόστηκαν. Όλοι φορούν κράνος και δε διαπράττουν σοβαρές παραβάσεις. Επειδή είναι όλη μέρα στο δρόμο έχουν κατανοήσει πλήρως την επικινδυνότητα. Βλέπεις το ντύσιμο τους, φορούν ενισχυμένες στολές, έχουν καλά κράνη… Έχει μαζευτεί πολύ το πράγμα με τα delivery. Συμπληρώνουμε έξι μήνες με το νέο ΚΟΚ. Αυτοί που βγάζουν μεροκάματο στους δρόμους ξέρουν ότι αν περάσεις με κόκκινο, το πρόστιμο είναι πια 750 ευρώ. Πάει το μηνιάτικο… Βεβαίως, πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά εν γένει οι άνθρωποι είναι ενημερωμένοι κι έχουν εντρυφήσει. Από την άλλη, είναι μια κατηγορία που δύσκολα μπορείς να βάλεις επαγγελματικούς κανόνες. Συνήθως, κάνουν περιστασιακά το επάγγελμα. Θυμάμαι έναν νεαρό μετανάστη που δεν μπορούσε να βγάλει δίπλωμα και μας ρωτούσε τι να κάνει. Τελικά πήρε πατίνι που δε χρειάζεται άδεια ικανότητας και δούλευε με αυτό», λέει στη «Θ» ο κ. Κρούπης.
Η αναζήτηση λύσεων
Η αντιμετώπιση απαιτεί συντονισμένη δράση:
- Εκπαίδευση των διανομέων και περιοδικός έλεγχος.
- Υποχρεωτικός εξοπλισμός ασφαλείας και τήρηση κανονισμών.
- Νομοθετική ρύθμιση που να καλύπτει τα κενά και να ενσωματώνει τους διανομείς σε καθεστώς ελεγχόμενο, όπως οι άλλοι επαγγελματίες οδηγοί.
- Ευαισθητοποίηση των πελατών και προσαρμογή των χρόνων παράδοσης.
Η ισορροπία μεταξύ της οικονομικής ανάγκης των εργαζόμενων και της δημόσιας ασφάλειας είναι κρίσιμη. Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται λύσεις που θα επιτρέπουν τις υπηρεσίες delivery χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τους άλλους πολίτες, ηλικιωμένους, παιδιά, αμέριμνους περιπατητές ή οδηγούς.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
