Η πρώτη εικονογραφημένη καρτ ποστάλ της Θεσσαλονίκης με μονόχρωμα σκίτσα που έχει καταγραφεί είναι από τον Απρίλιο του 1896. Εκδότης της κάρτας είναι ο Γερμανικός Όμιλος Μπόουλινγκ (Deutscher Kegelklub) στη Θεσσαλονίκη. Όλες σχεδόν οι ελάχιστες καρτ ποστάλ της Θεσσαλονίκης που έχουν ταχυδρομηθεί τον 19ο αιώνα είναι τύπου «Gruss Aus» (Χαιρετισμούς από…) πολλών όψεων, με κυρίαρχη διακόσμηση art nouveau, που είναι η μοδάτη αισθητική της εποχής και είναι τυπωμένες στη Γερμανία.
Στοιχεία για τις παλαιότερες καρτ ποστάλ της Θεσσαλονίκης αποκάλυψε ο συλλέκτης, Γιώργος Θωμαρέης, στη χθεσινή εκδήλωση – παρουσίαση του Ημερολογίου του 2026 του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ) «Θεσσαλονικέων Ενθυμήματα. Εικονογραφημένα επιστολικά δελτάρια της Θεσσαλονίκης (1896-1912)», στις σελίδες του οποίου παρουσιάζεται μέρος της συλλογής του.
Από το 1898 ή το 1899 τα βιβλιοπωλεία της πόλης, κυρίως εβραϊκά και ελληνικά αρχίζουν να εκτυπώνουν δικές τους καρτ ποστάλ, κυρίως λιθογραφικές, βασισμένες σε φωτογραφικά κλισέ των Μιχάλη Λιόντα και Paul Zepdji, που είναι οι σημαντικότεροι φωτογράφοι της εποχής. Οι κάρτες αυτής της πρώτης εποχής είναι λιθογραφικής εκτύπωσης, εξήγησε ο κ. Θωμαρέης, ο οποίος παραχώρησε καρτ ποστάλ της Θεσσαλονίκης από τη συλλογή του που τυπώθηκαν από τα τέλη του 19ου αιώνα, την ύστερη οθωμανική περίοδο μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα και την εμπέδωση της ελληνικής κυριαρχίας.
Όπως τόνισε ο κ. Θωμαρέης, οι συλλογές καρτ ποστάλ με θέμα τη Θεσσαλονίκη υπήρξαν ανέκαθεν δημοφιλείς μεταξύ των συλλεκτών. Ο πρώτος λόγος, όπως επισήμανε, είναι η χρονολογική σύμπτωση αυτής της πρώτης εποχής των καρτ ποστάλ με την οικονομική ακμή, τον επιθετικό εκσυγχρονισμό της πόλης, την πρώτη πολεοδόμηση, την παρουσία σπουδαίων αρχιτεκτόνων.
Επίκεντρο σημαντικών γεγονότων
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η Θεσσαλονίκη είναι το επίκεντρο σημαντικών γεγονότων της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα (Μακεδονικό ζήτημα, βομβιστικές ενέργειες των Βούλγαρων αναρχικών, Μακεδονικός Αγώνας, Επανάσταση των Νεότουρκων, Επίσκεψη του Σουλτάνου).
Υπάρχουν καρτ ποστάλ που απεικονίζουν, φωτογραφίζουν σημαντικές στιγμές της πόλης από αυτά τα γεγονότα, υπογράμμισε ο κ. Θωμαρέης, σημειώνοντας ότι οι συγκεκριμένες -κατά τη γνώμη του- είναι και οι κορυφαίες στη συλλογή, διότι είναι χρονικά περιορισμένες, τυπώθηκαν και κυκλοφόρησαν για ένα μικρό χρονικό διάστημα και μόνο τότε.
Ο τρίτος λόγος, τόνισε, είναι το γεγονός ότι η όμορφη πόλη που απεικονίζεται στις καρτ ποστάλ, μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, αλλά και τους κατά καιρούς οικοδομικούς οργασμούς των δεκαετιών που ακολούθησαν, έπαψε να υπάρχει, πλην εξαιρέσεων.
«Έτσι, χάρη στις καρτ ποστάλ μπορούμε να θαυμάζουμε και να ενθυμούμαστε την υπέροχη παραλία με τα διώροφα, τον Λευκό Πύργο με το περιτείχισμα, τη λεωφόρο Εξοχών, αλλά και την Εθνικής Αμύνης με τα πανέμορφα αρχοντικά και βίλες και πολλά άλλα», επισήμανε.
Σπάνιο υλικό από μια κρίσιμη εποχή
Το φετινό Ημερολόγιο είναι έργο αφιερωμένο στη μνήμη της πόλης και στις διαδοχικές της μεταμορφώσεις και ένα ιδιότυπο ταξίδι στον χρόνο, που προσκαλεί τον αναγνώστη να ανακαλύψει εκ νέου τη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα, τόνισε η διευθύντριά του ΙΜΜΑ, Αθηνά Παυλίδου.
Οι μεταβάσεις της πόλης αναδεικνύονται μέσα από σπάνιο υλικό, εμπλουτισμένο με επιστημονικά τεκμηριωμένα κείμενα διακεκριμένων ερευνητών, φωτίζοντας το αστικό περιβάλλον, τους ανθρώπους και τα τοπόσημα της περιόδου 1896 -1912, σημείωσε.
Επιπλέον, τόνισε ότι μέσα από τις σελίδες του ημερολογίου αναδεικνύεται και η συλλεκτική δραστηριότητα και ότι σκόπιμα επιλέχθηκε να χρησιμοποιηθεί μία μόνο συλλογή καρτ ποστάλ, ώστε να φανούν η συνοχή και πληρότητά της, αλλά και η ιδιαίτερη ματιά και οι επιλογές του συλλέκτη.
Το Ημερολόγιο του ΙΜΜΑ, το οποίο εκδίδεται κάθε χρόνο, αποτελεί πολιτιστική παρέμβαση, ενισχύει τη θεσμική ταυτότητα και τη χρονική συνέχεια του οργανισμού, είναι ένα αποτελεσματικό μέσο επικοινωνίας και εξωστρέφειας και ένας καθρέφτης μιας περιοχής, της Μακεδονίας, καθώς σε αυτό προβάλλονται σημαντικά στοιχεία αυτού του τόπου με ουσιαστικό και τεκμηριωμένο τρόπο, τόνισε η διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΙΤ) του ΙΜΜΑ, Σταυρούλα Μαυρογένη.
«Στο φετινό ημερολόγιο με τις εικόνες της συλλογής του Γιώργου Θωμαρέη και τα κείμενα των συναδέλφων, νεότερων και παλαιότερων, ο αναγνώστης βλέπει τη Μακεδονία και ιδιαίτερα τη Θεσσαλονίκη σε μια πολύ κρίσιμη εποχή, στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, που προσπαθεί να γίνει ευρωπαϊκή πόλη και τα καταφέρνει», σημείωσε.
Επισήμανε ακόμη ότι το ΙΜΜΑ είναι ένας φορέας γνώσης και τεκμηρίωσης, ο οποίος δίνει βήμα στους νέους επιστήμονες που έχουν ανάγκη να δοκιμάσουν τον εαυτό τους, να δουν τις γνώσεις τους και να καθοδηγηθούν από τους παλαιότερους.
Στο Ημερολόγιο παρουσιάζονται, μεταξύ άλλων εικόνες από την εβραϊκή συνοικία και τις συναγωγές, την παλιά μουσουλμανική αγορά, τις χριστιανικές εκκλησίες και στιγμές από τη ζωή των Αρμενίων, των Λεβαντίνων και άλλων μικρότερων κοινοτήτων.
«Παράθυρο» σε μια πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη
«Σήμερα αυτές οι καρτ ποστάλ λειτουργούν ως “παράθυρο” σε μία πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη, που δεν υπάρχει πια με αυτή τη μορφή. Η μελέτη τους ενισχύει τη σύγχρονη κατανόηση της πολυπολιτισμικής συνύπαρξης και της συλλογικής μνήμης», υπογραμμίζει η διευθύντρια του ΚΕΜΙΤ του ΙΜΜΑ σε κείμενό της στο Ημερολόγιο, με θέμα τις εθνοτικές ομάδες στη Θεσσαλονίκη.
Στο Ημερολόγιο περιλαμβάνονται κείμενα των: Γιάννη Επαμεινώνδα, αρχιτέκτονα, ιστορικού, ερευνητή, π. Διευθυντή του Παραρτήματος του ΜΙΕΤ στη Θεσσαλονίκη, Γιώργου Θωμαρέη, πολιτικού μηχανικού, συλλέκτη, Βαγγέλη Κανσίζογλου, ιστορικού και ερευνητή του ΙΜΜΑ, Βασίλη Κολώνα, Ομ. Καθηγητή του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Θάλειας Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, Ομ. Καθηγήτριας του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, Σταυρούλας Μαυρογένη, Καθηγήτριας του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ΠΑΜΑΚ, Διευθύντριας του ΚΕΜΙΤ (ΙΜΜΑ), Γιάννη Μέγα, πολιτικού μηχανικού και συγγραφέα και Δρ. Κωνσταντίνου Σ. Παπανικολάου, ιστορικού και επιστημονικού συνεργάτη του ΙΜΜΑ.
To Ημερολόγιο του ΙΜΜΑ υλοποιείται με την υποστήριξη της Βιομηχανίας Τροφίμων «Αφοί Χαΐτογλου ΑΒΕΕ», η οποία αναλαμβάνει τη συνολική δαπάνη του έργου.
Την επιστημονική υποστήριξη του έργου είχαν οι ακαδημαϊκοί Σταυρούλα Μαυρογένη, Ιωάννης Στεφανίδης, Καθηγητής Διπλωματικής Ιστορίας, Νομική (ΑΠΘ). Την επιμέλεια των κειμένων είχαν οι Αθηνά Παυλίδου, Κωνσταντίνος Σ. Παπανικολάου και Ευάγγελος Κανσίζογλου και τη γραφιστική επεξεργασία η Μαριέττα Πανίδου. Τον γενικό συντονισμό του έργου ανέλαβε η διευθύντρια του ΙΜΜΑ, Αθηνά Παυλίδου.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
