Η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς άξονες της σύγχρονης μουσειακής εμπειρίας, μετασχηματίζοντας τον τρόπο με τον οποίο τα μουσεία αφηγούνται την ιστορία και επικοινωνούν με το κοινό τους. Στην περίπτωση του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, οι ψηφιακές εφαρμογές λειτουργούν όχι μόνο ως μέσα παρουσίασης πληροφοριών, αλλά ως δυναμικά εργαλεία βιωματικής μάθησης, πολιτισμικής μνήμης και διαδραστικής συμμετοχής. Μέσα από εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας (AR), εμβυθιστικής εμπειρίας (VR), διαδραστικών χαρτών, τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακών αφηγήσεων, το μουσείο επιχειρεί να επανασυνδέσει τον επισκέπτη με τα ίχνη της εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη, αναδεικνύοντας πτυχές της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής, της εκπαίδευσης και της καθημερινής ζωής της κοινότητας.
Όπως εξηγεί, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Ξένια Ελευθερίου, επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, με αφορμή πρόσφατη ομιλία της για την εβραϊκή μνήμη στη Θεσσαλονίκη αλλά και τη σημερινή Διεθνή Ημέρα Μουσείων, το Μουσείο σήμερα διαθέτει τα χαρακτηριστικά της «Μουσειακής Ψηφιακής Ατμόσφαιρας» (Museum Digital Atmosphere), ακολουθώντας την ψηφιακή εποχή και το νέο στοιχείο εμπλουτισμού της μουσειακής δεοντολογίας. «Η παρουσία των πολυμέσων βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του σχεδιασμού, με τη συνεργασία που έχουμε αναπτύξει τα τελευταία έτη με τον ηλεκτρολόγο μηχανικό-μηχανικό Η/Υ, Νίκο Πάχτα. Xαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ψηφιακών απτικών εφαρμογών και η χρήση πολυμεσικών εφαρμογών επαυξημένης και εμβυθιστικής πραγματικότητας», επισημαίνει η κ. Ελευθερίου.
«Οι ψηφιακές εφαρμογές του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης λειτουργούν ως εργαλεία συμμετοχικής μάθησης, ενισχύοντας την ενεργή εμπλοκή των επισκεπτών με την ιστορία της εβραϊκής κοινότητας. Μέσα από πολυτροπικές αφηγήσεις, ο επισκέπτης δεν παραμένει απλός παθητικός δέκτης πληροφοριών, αλλά βιώνει με διαδραστικό τρόπο το ιστορικό αφήγημα. Η αυξημένη επισκεψιμότητα στις συγκεκριμένες εφαρμογές συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητά τους να προσφέρουν εξατομικευμένη εμπειρία, συναισθηματική σύνδεση και προσβασιμότητα σε διαφορετικές ομάδες κοινού, επιβεβαιώνοντας τον σύγχρονο παιδαγωγικό ρόλο του μουσείου και τελικά, ικανοποιώντας τις ανάγκες του νέου επισκέπτη και καθιστώντας το Μουσείο πραγματικά ελκυστικό και ενδιαφέρον για μαθητές και φοιτητές», υπογραμμίζει, η κ. Ελευθερίου, η οποία διέθεσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ αναλυτικά στοιχεία για τις ψηφιακές εφαρμογές του Μουσείου.
Εφαρμογή για την εβραϊκή οικοδομική και αρχιτεκτονική δραστηριότητα στη Θεσσαλονίκη
Σύμφωνα με την κ. Ελευθερίου, μία ψηφιακή εφαρμογή για έξυπνα κινητά τηλέφωνα προσφέρει πληροφοριακό υλικό για εβραιόκτητα κτίρια του εμπορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης, που ανεγέρθηκαν μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται στοιχεία για 125 εμπορικά κτίρια που βρίσκονταν στους δρόμους Βενιζέλου, Ίωνος Δραγούμη, Εγνατία, Φράγκων, Βασιλέως Ηρακλείου, Πτολεμαίων, Δωδεκανήσου, Λέοντος Σοφού, Βαλαωρίτου κ.α., δηλαδή στο εμπορικό κέντρο της πόλης.
«Το υλικό για την εφαρμογή προήλθε από ερευνητικό πρόγραμμα που είχε σαν αντικείμενο την έρευνα της κατάστασης που δημιουργήθηκε στο εμπορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, μετά τον ανασχεδιασμό και τον αναδασμό της γης που πραγματοποιήθηκε στη δεκαετία του 1920 και είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή του παραδοσιακού αστικού ιστού των εβραϊκών συνοικιών που συνυπήρχαν επί αιώνες με τις εμπορικές δραστηριότητες», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Συγκεκριμένα, «η εφαρμογή δίνει για κάθε κτίριο ένα μεγάλο εύρος πληροφοριών που αφορά τα στοιχεία των ιδιοκτητών του, που εξέδωσαν την άδεια ανέγερσης, τα στοιχεία των αρχιτεκτόνων και των μηχανικών, την αρχιτεκτονική περιγραφή του κτιρίου, το αντίγραφο του αρχικού αρχιτεκτονικού σχεδίου και τη φωτογραφία του υφιστάμενου κτίσματος» και επιπλέον, «στα κτίρια που δεν υπάρχουν πλέον και έχουν αντικατασταθεί από άλλα, μπορεί κανείς, μέσω της τεχνολογίας της επαυξημένης πραγματικότητας (AR), να δει την εικόνα τους έπειτα από μία προσπάθεια επανασύνθεσής τους.
Η εφαρμογή για τα κινητά τηλέφωνα (διαθέσιμη για κινητά με λογισμικό iOS και Android) λειτουργεί με ένα ιδιαίτερο τρόπο. Ο χρήστης ενεργοποιεί την εφαρμογή και περιδιαβαίνει την περιοχή του εμπορικού κέντρου της πόλης. Κάθε φορά που θα βρεθεί μπροστά από ένα εβραιόκτητο κτίριο, η εφαρμογή ενεργοποιείται, προσφέροντας του σύντομο πληροφοριακό υλικό, με την μορφή ηχητικής αφήγησης. Αν ο χρήστης εκδηλώσει το ενδιαφέρον του, η εφαρμογή του προσφέρει πλουσιότερο πληροφοριακό υλικό για το κτίριο, τους ιδιοκτήτες του, τον αρχιτέκτονα και τον μηχανικό του αλλά και για την ιστο μπορεί να ανιχνεύσει το σημείο στο οποίο βρίσκεται κάθε φορά ο χρήστης και με μια ειδοποίηση να του παρέχει τις σχετικές πληροφορίες για το πιο κοντινό του κτίριο. Το περιεχόμενο είναι διαθέσιμο στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.
Αναζητώντας τα ίχνη της εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη
Ακόμη μία εφαρμογή με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ο ψηφιακός χάρτης σημείων εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη. Στον χάρτη -σύμφωνα με τα στοιχεία που διέθεσε η κ. Ελευθερίου- απεικονίζονται 44 σημεία κτιρίων του χτες και μνημείων του σήμερα, που θυμίζουν στον κάτοικο και στον επισκέπτη της πόλης την παρουσία της εβραϊκής κοινότητας στην ζωή της πόλης.
Στο Εβραϊκό Μουσείο έχουν τοποθετηθεί δύο οθόνες αφής 55 ιντσών. Αγγίζοντας κάθε σημείο στον χάρτη ή στο μενού στο αριστερό μέρος της οθόνης, εμφανίζεται ένα μικρό παράθυρο με σύντομα πληροφοριακά στοιχεία. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει να μάθει περισσότερα για το συγκεκριμένο σημείο. Τότε εμφανίζεται μια οθόνη με φωτογραφίες και πληροφοριακά στοιχεία, στην ελληνική ή στην αγγλική γλώσσα.
«Στο πιο εντυπωσιακό τμήμα της εφαρμογής -και αυτό που κερδίζει τα πιο κολακευτικά σχόλια των επισκεπτών- οι χρήστες μπορούν με χρήση μάσκας VR να πετάξουν πάνω από την πόλη μας, αναζητώντας τα ίχνη της εβραϊκης παρουσίας στη Θεσσαλονίκη! Να μπορέσουν να δουν τα 44 σημεία παρουσίας όπως θα τα έβλεπαν οι ψυχές των εβραίων συμπολιτών μας που ξεριζώθηκαν τόσο οδυνηρά από την πόλη μας», εξηγεί η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
Mapping the Childhood
Η ψηφιακή εφαρμογή «Η χαρτογράφηση της παιδικής ηλικίας» είναι το προϊόν ερευνητικού προγράμματος (2021), στόχος του οποίου ήταν να συγκεντρωθούν δεδομένα για τους εβραίους μαθητές της Θεσσαλονίκης, από τα αρχεία κάθε μορφής εκπαιδευτηρίων (κοινοτικών, δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων, του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου και του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης).
Συνολικά, συγκεντρώθηκαν στοιχεία για περίπου 3.500 μαθητές και μαθήτριες.
«Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν, ενσωματώθηκαν στην εφαρμογή, η οποία παρέχει στοιχεία για την ηλικία και το χρόνο φοίτησης κάθε μαθητή, για το σχολείο και τις τάξεις που φοίτησε, για τα ονόματα των γονέων του, για το επάγγελμα του πατέρα και για τη διεύθυνση κατοικίας. Οι διευθύνσεις των μαθητών αποτυπώνονται παράλληλα και σε ένα χάρτη της Θεσσαλονίκης, τόσο για κάθε μαθητή όσο και για κατηγορίες μαθητών, ανάλογα με το φίλτρο που επιλέγει ο χρήστης της εφαρμογής. Έτσι, είναι δυνατή η εξαγωγή συμπερασμάτων με συνδυασμό κοινωνικών και γεωγραφικών χαρακτηριστικών», εξηγεί η κ. Ελευθερίου.
Παράλληλα, με μια σειρά από φίλτρα αναζήτησης, ο χρήστης μπορεί να αναζητήσει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, ακόμα και ένα μεμονωμένο άτομο ή ένα συγγενικό του πρόσωπο.
Ο χρήστης μπορεί ακόμη να διαβάσει μικρές ιστορίες από συγκεκριμένα άτομα που το ερευνητικό έργο μπόρεσε να βρει αρκετά στοιχεία για το σύνολο του βίου τους.
Οι ερωτευμένοι της Casa Bianca
Στις 14 Φεβρουαρίου του 2023, στην Casa Bianca, είχε ζωντανέψει η πιο όμορφη ιστορία αγάπης της Θεσσαλονίκης. Η ιστορία του χριστιανού αξιωματικού Σπύρου Αλιμπέρτη και της Θεσσαλονικιάς εβραιοπούλας Aline Fernantez. «Ένας έρωτας που στην πρόσφατα απελευθερωμένη από τους Οθωμανούς Θεσσαλονίκη, είχε αναγκαστεί να ξεπεράσει ανυπέρβλητα για την εποχή εμπόδια, ταξικά και θρησκευτικά, έως ότου να καταφέρει να στεριώσει στο ομορφότερο σπίτι της πόλης, την Casa Bianca. Στην Casa Bianca είχε φιλοξενηθεί για 12 ημέρες η εγκατάσταση τεχνητής νοημοσύνης που είχαμε κάνει, εξυμνώντας τον έρωτα αυτό, στο πλαίσιο μιας έκθεσης με αντικείμενο τον έρωτα που είχε επιμεληθεί η Επίμονη Τέχνη», επισημαίνει η κ. Ελευθερίου και προσθέτει:
«Ο έρωτας όμως δεν πρέπει να μένει άστεγος και σιωπηλός. Έτσι, η εγκατάσταση μεταφέρθηκε στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, όπου έχει βρει μόνιμη στέγη. Και μέσα από αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης οι δύο ερωτευμένοι θα διαβάζουν ο ένας στον άλλο τα ερωτικά γράμματα που είχαν ανταλλάξει. Θα πρέπει στο σημείο αυτό να τονίσουμε ότι η εφαρμογή αυτή ήταν μια από τις πρώτες εφαρμογές που χρησιμοποιούσαν τεχνητή νοημοσύνη για να ζωντανέψουν εικόνες του παρελθόντος», τονίζει.
Ο Κάφκα και η κούκλα
Μια ψηφιακή εφαρμογή που ζωντανεύει την γνωστή ιστορία του εβραϊκής καταγωγής συγγραφέα Φραντς Κάφκα, ενός μικρού κοριτσιού και της χαμένης κούκλας του. Σύμφωνα με την ιστορία, ο Κάφκα, για να παρηγορήσει το μικρό κορίτσι που έχει χάσει την κούκλα του στο πάρκο, σκαρφίζεται μια ιστορία: η κούκλα έφυγε για ένα ταξίδι, για να γνωρίσει τον κόσμο, αλλά την σκέφτεται και την αγαπάει και θα της γράφει από όποια πόλη ταξιδέψει.
«Με αφορμή αυτή την ιστορία, και για να τιμηθούν τα 100 χρόνια από τον θάνατο του σπουδαίου συγγραφέα, δημιουργήθηκε μια ψηφιακή εφαρμογή στην οποία ο Κάφκα ζωντανεύει και μας μιλάει για αυτή την ιστορία. Στη συνέχεια ζωντανεύει και η κούκλα, μια κούκλα από τα εκθέματα του εβραϊκού μουσείου, και παρουσιάζει τα ταξίδια της σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στη Θεσσαλονίκη, όπου μας περιγράφει την συνάντησή της με παιδιά της εβραϊκής κοινότητας», τονίζει η κ. Ελευθερίου.
Η εφαρμογή, όπως αναφέρει η ίδια, προβάλλεται στο πλαίσιο σχολικών επισκέψεων, στο Παιδικό Μουσείο και στο Εβραϊκό Μουσείο. Η συγγραφή των κειμένων έγινε από τη Σούλα Πρωτοψάλτη, ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη της εφαρμογής και των βίντεο από την Digital Innovations και η χρηματοδότηση από την Εβραϊκή Κοινότητα Θεσσαλονίκης.
«Ψηφιακή Ανασύνθεση της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου»
Κλείνοντας, αξίζει να τονιστεί ότι στο Μουσείο εκτίθεται πλέον η «Ψηφιακή Ανασύνθεση της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου», μία από τις ψηφιακές εφαρμογές του έργου ψηφιοποίησης της Ι.Κ.Θ. «Ιώσηπος», που υλοποιήθηκε με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΕΣΠΑ 2021-2027 και είναι ενταγμένο στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Πρόκειται για την τρισδιάστατη αναπαράσταση των εβραϊκών συνοικιών της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου. Ιστορικά τεκμήρια και αρχειακά έγγραφα με επίθετα εβραϊκών οικογενειών αναδεικνύουν τις προσωπικές τους ιστορίες και την παρουσία τους στην κοινότητα, ενώ η παράδοση, η τέχνη και η αρχιτεκτονική φωτίζουν τα μοναδικά σημεία ενδιαφέροντος της πόλης.
Περισσότερες πληροφορίες για τις παραπάνω εφαρμογές είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
