Του Θάνου Χερχελετζή
Τα επεισόδια που σημειώθηκαν τις προηγούμενες ημέρες σε ιερούς ναούς της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της Λατρευτικής Εβδομάδας 2026, που συνδιοργάνωσαν ο δήμος Θεσσαλονίκης και η μητρόπολη Θεσσαλονίκης, ανέδειξαν με έντονο τρόπο ένα διαχρονικό ερώτημα: Υπάρχουν όρια ανάμεσα στη θρησκευτική ευλάβεια και την καλλιτεχνική έκφραση;
Ομάδες ατόμων εισέβαλαν σε ιερούς ναούς και διέκοψαν τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνταν, θεωρώντας ότι προσβάλλεται ο ιερός χαρακτήρας των χώρων.
Το φιτίλι των διαμαρτυριών άναψε στην εκδήλωση-συναυλία που έγινε στις 30 Μαρτίου στον ιερό ναό της του Θεού Σοφίας. Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του πολυδιάστατου καθηγητή και μουσικού Χρυσόστομου Σταμούλη. Ομάδα ατόμων συγκεντρώθηκε στο προαύλιο του ναού -που στο εσωτερικό του ήταν κατάμεστος από κόσμο- και φώναζε συνθήματα, όπως: «Καμία συναυλία μέσα την εκκλησία». Τις αντιδράσεις των διαμαρτυρόμενων ατόμων όξυνε περισσότερο η ανάγνωση κειμένων του Νίκου Καζαντζάκη, καθώς παρέμειναν στο χώρο μέχρι να ολοκληρωθεί η εκδήλωση και φώναζαν: «Ντροπή και αίσχος στους διοργανωτές – Έξω ο Καζαντζάκης από την εκκλησία».
Παρόμοιο σκηνικό ακολούθησε και στην εκδήλωση που έγινε στις 3 Απριλίου στον ιερό ναό των Δώδεκα Αποστόλων με τίτλο «TENEBRAE – Φωνή στο σκοτάδι», μια μοναδική σύμπραξη σοπράνο και θεόρβης (παραδοσιακό έγχορδο). Η παράσταση ήταν εμπνευσμένη από την Εβδομάδα των Παθών και την εμπειρία του πένθους ως σωματική και πνευματική κατάδυση, συνδυάζοντας μεσαιωνική μυστικιστική παράδοση, πρώιμο μπαρόκ και ελληνική προφορική παράδοση. Περίπου 20 άτομα μπήκαν στο εσωτερικό της εκκλησίας την ώρα που ήταν σε εξέλιξη η εκδήλωση κι ενώ η σοπράνο τραγουδούσε, αυτοί έψαλαν τον Ακάθιστο Ύμνο. Όταν οι διοργανωτές τούς ζήτησαν ευγενικά να αποχωρήσουν, αυτοί αρνήθηκαν και άρχισαν να φωνάζουν συνθήματα, όπως «Καμία συναυλία μες στην εκκλησία» και κάνοντας λόγο για βεβήλωση του ιερού χώρου. Τα πνεύματα δεν ηρέμησαν και η μουσική παράσταση ματαιώθηκε.
Η τοποθέτηση του κ. Φιλόθεου
Ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος σε δήλωσή του στη «Θ» σχετικά με τα περιστατικά τόνισε: «Η λατρευτική εβδομάδα τελείωσε, διανύουμε τη Μεγάλη Εβδομάδα και καλούμαστε όλοι μας να συμπορευθούμε με τον Χριστό, να συσταυρωθούμε με τον Χριστό και να νεκρώσουμε τον εμπαθή εαυτό μας. Καλή Ανάσταση!»
Η θέση του δήμου Θεσσαλονίκη
«Όλες οι εκδηλώσεις αποτελούσαν μία προετοιμασία της Μεγάλης Εβδομάδας και ήταν όλες στο πνεύμα της Ορθοδοξίας και της Χριστιανοσύνης. Είναι λυπηρό κάποιοι να προσπαθούν να δημιουργήσουν επεισόδια, να δημιουργήσουν εντυπώσεις. Η Ορθοδοξία είναι μια βαθιά δημοκρατική θρησκεία και η πλειοψηφία του κόσμου παρακολούθησε αυτές τις εκδηλώσεις, τα μεμονωμένα γεγονότα από ολίγους αποτελούν μια επιβράδυνση της προσπάθειάς μας», σημείωσε στη «Θ» ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού του δήμου Θεσσαλονίκης, Βασίλης Γάκης και πρόσθεσε ότι «η Λατρευτική Εβδομάδα είχε πολύ μεγαλύτερη επιτυχία από την αναμενόμενη. Χιλιάδες Θεσσαλονικέων αγκάλιασαν όλες τις εκδηλώσεις, γεμίζοντας τους ναούς, αλλά και τα μνημεία UNESCO και και αυτό αποτελεί μια πολύ σημαντική επιβράβευση και ενθάρρυνση για τη συνέχιση του θεσμού».
«Η τέχνη δεν φιμώνεται»
Για τα επεισόδια που έγιναν στον ναό των Δώδεκα Αποστόλων τοποθετήθηκε και η σοπράνο Βιργινία Γκαϊντατζή. «Αυτό που βιώσαμε, ξεπέρασε τα όρια μιας συναυλίας. Από την πρώτη κιόλας νότα, μια ομάδα περίπου τριάντα ατόμων παρενέβη οργανωμένα, με φωνές, ψαλμωδίες και συνθήματα, με σαφή πρόθεση να διακόψει την παράσταση και να ματαιώσει τη συνάντηση της μουσικής με τον χώρο και το κοινό. Για μια στιγμή όλα έμοιαζαν να καταρρέουν. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη βία, συνέβη κάτι απρόσμενο. Αποφασίσαμε να συνεχίσουμε. Όχι για να αποδείξουμε κάτι, αλλά για να μην παραδώσουμε τη φωνή στο σκοτάδι του φανατισμού. Επιλέξαμε να συνεχίσουμε, για το κοινό που ήταν εκεί, για τη μουσική, για το δικαίωμα της τέχνης να υπάρχει ακόμη και μέσα σε συνθήκες βίας. Παίξαμε μέσα στον θόρυβο, μέσα στην οχλαγωγία, μέσα σε μια σχεδόν σουρεαλιστική συνθήκη. Και το κοινό έμεινε εκεί. Μας στήριξε μέχρι το τέλος. Δεν ήταν πια η “ιδανική” εκτέλεση του Tenebrae, αλλά έγινε κάτι άλλο: Η παράσταση μεταμορφώθηκε», έγραψε σε ανάρτησή της στο Facebook, η κ. Γκαϊντατζή.
«Η τέχνη δεν φιμώνεται. Δεν παραδίδεται στο φόβο. Η τέχνη είναι ΦΩΣ», τόνισε, ευχαριστώντας το κοινό που έμεινε και στήριξε την εκδήλωση.
Τα πρόσφατα περιστατικά ανέδειξαν τις αντιθέσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν γύρω από τον χαρακτήρα των εκδηλώσεων σε ναούς, θέτοντας για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο τη σχέση μεταξύ θρησκευτικής παράδοσης και καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Ανακοίνωση του ΑΠΘ
Ανακοίνωση εξέδωσε και το τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων πως «τα θλιβερά αυτά γεγονότα δεν εκφράζουν τη χριστιανική πίστη, δείχνουν έλλειψη εκκλησιαστικού ήθους και σκανδαλίζουν τους συμπολίτες μας που αποζητούν “παρ’ ημίν” λόγο ελπίδας, ενότητας και συμφιλίωσης».
Παράλληλα, υπενθυμίζουν πως «η Εκκλησία παρηγορεί, αγκαλιάζει, αγιάζει, λυτρώνει, συγχωρεί και προσεύχεται για όλους -ακόμα και κυρίως για τους υβριστές και τους διώκτες της».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
