Ολοκλήρωση του έργου φωτισμού των Βυζαντινών Τειχών της Θεσσαλονίκης ως τα τέλη του έτους, αλλά και εντός του καλοκαιριού απόδοση στους πολίτες του Αλκαζάρ (Χαμζά Μπέη Τζαμί), προκειμένου να χρησιμοποιείται ως πολυχώρος πολιτισμού «υπόσχεται» η υπουργός Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη στη συνέντευξή της στη «Θ».
Παράλληλα, προαναγγέλλει διαβούλευση επί της επιλεγείσας πρότασης εκ των συνολικά 15 προτάσεων που κατατέθηκαν στον διαγωνισμό για ενοποίηση των μνημείων της πόλης, ενώ αναφέρεται και στις εξελίξεις σχετικά με τον τύμβο Καστά. Όσο για το δικό της όραμα για τη Θεσσαλονίκη, τονίζει ότι «η Θεσσαλονίκη του 2030 θα είναι μια πόλη-πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης, όπου ο πολιτισμός θα είναι ένας από τους κυριότερους πυλώνες της οικονομίας και της ποιότητας ζωής της».
Η πρόσφατη επίσκεψή σας στη Θεσσαλονίκη συνδέθηκε με τα εγκαίνια του νέου μουσείου στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά. Πότε θα έρθει η σειρά του Αλκαζάρ; Θα είναι ένας ακόμα μουσειακός χώρος ή κέντρο πολιτισμού με διοργάνωση εκδηλώσεων;
Η απόδοση του Μουσείου «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις», στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, αποτελεί, πράγματι, μια εμβληματική στιγμή για τη Δυτική Θεσσαλονίκη, επιβεβαιώνοντας τη δέσμευσή μας για την πολιτιστική αποκέντρωση. Ουσιαστικά, η Θεσσαλονίκη αποκτά το μουσείο της πόλης της, της Ιστορίας της. Είναι ένας εξαιρετικός και σύγχρονος, μουσειακά, χώρος που αναδεικνύει τη συλλογική μνήμη, την πολυπολιτισμική ταυτότητα και τη διαχρονική πορεία της μέσα στους αιώνες.
Όσον αφορά στο Χαμζά Μπέη Τζαμί, το γνωστό ως «Αλκαζάρ», το έργο της αποκατάστασης και της επανάχρησής του βρίσκεται στην τελική ευθεία. Η ολοκλήρωσή του συνδέθηκε, αναπόφευκτα, με τις σύνθετες εργασίες του γειτνιάζοντος σταθμού του μετρό, ωστόσο ο σχεδιασμός προβλέπει την απόδοσή του μέσα στο καλοκαίρι. Το έργο που υλοποιούμε στο «Αλκαζάρ» αφορά στην αποκατάσταση του μνημείου, το οποίο έχει κακοπάθει, ιδιαίτερα κατά την περίοδο που χρησιμοποιήθηκε ως κινηματογράφος. Αποκαθιστώντας το μνημείο, δημιουργούμε ένα σπουδαίο κέλυφος πολιτισμού, έναν πολυχώρο πολιτισμού. Θα φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις και επιλεγμένες εκδηλώσεις, σε άμεση διάδραση με την αναζωογονημένη περιοχή της Εγνατίας. Στον σχεδιασμό μας είναι η απόδοση στην πόλη ενός χώρου συνδημιουργίας και συνεργασίας των πολιτιστικών θεσμών του ΥΠΠΟ. Η επανάχρησή του Χαμζά Μπέη Τεμένους θα σέβεται απόλυτα τον ιστορικό χαρακτήρα του οικοδομήματος, προσφέροντας παράλληλα μια σύγχρονη βιωματική εμπειρία στους πολίτες και τους επισκέπτες.
Η Θεσσαλονίκη αγαπά τα Βυζαντινά της Τείχη. Πώς προχωρά το μεγάλο project της φωταγώγησής τους; Πότε ολοκληρώνεται;
Τα Βυζαντινά Τείχη αποτελούν, σε έκταση, το μεγαλύτερο μνημείο της Θεσσαλονίκης, ένα προστατευτικό «περιδέραιο» που ορίζει την ιστορική της ταυτότητα. Το μεγάλο πρόγραμμα της φωταγώγησής τους δεν είναι απλώς ένα έργο αισθητικής αναβάθμισης των τειχών. Είναι ένα πρόγραμμα που αναδεικνύει στο έπακρο το σπουδαίο οχυρωματικό συγκρότημα, ενώ συγχρόνως εξυπηρετείται και η αστική ασφάλεια. Το έργο του φωτισμού των τειχών, με τη γενναιόδωρη δωρεά της Metlen, συνδυάζει τον σεβασμό στην ιστορική κληρονομιά με τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας. Εφαρμόζουμε προηγμένα συστήματα φωτισμού LED υψηλής ενεργειακής απόδοσης, τα οποία εξασφαλίζουν σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας και ελάχιστη οπτική όχληση, αναδεικνύοντας με διακριτικότητα τις υφές και τη μοναδική αρχιτεκτονική της λιθοδομής, χωρίς να αλλοιώνεται ο αυθεντικός χαρακτήρας του μνημείου. Το έργο ολοκληρώνεται έως το τέλος του τρέχοντος έτους. Οι διαδρομές, γύρω από το μνημείο, αναμένεται να εξελιχθούν σε έναν ξεχωριστό πόλο πολιτισμού, περιπάτου και εμπειρίας, αναβαθμίζοντας αισθητικά και λειτουργικά το αστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Τα τείχη θα επανενταχθούν δυναμικά στην καθημερινότητα της πόλης. Επιστρέφονται στους πολίτες και τους επισκέπτες της.
Ένα άλλο μεγάλο project είναι η ενοποίηση και ανάδειξη των μνημείων της πόλης. Υπήρξαν συμμετοχές στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό; Είσαστε σε θέση να δώσετε περισσότερα στοιχεία γι’ αυτόν τον αρχαιολογικό περίπατο;
Η ενοποίηση των μνημείων της Θεσσαλονίκης συζητείται χρόνια, αλλά μόλις πριν μερικούς μήνες άρχισαν οι διαδικασίες για την υλοποίησή της. Στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών, που διενεργήθηκε τον Σεπτέμβριο 2025 κατατέθηκαν 15 προτάσεις, ενώ συμμετέχουν περίπου 200 επιστήμονες υψηλού επιπέδου. Μέχρι το τέλος Αυγούστου 2026, θα έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία επιλογής του νικητή και θα διοργανωθεί η έκθεση όλων των προτάσεων. Ακολούθως, η πρόταση που θα επιλεγεί, θα τεθεί σε διαβούλευση, γιατί μας ενδιαφέρει απολύτως η γνώμη των πολιτών. Οι προτάσεις που προκρίθηκαν στον διαγωνισμό εστιάζουν στην άρση του «αποκλεισμού» των μνημείων από την καθημερινή ζωή της πόλης. Προβλέπονται έξυπνες σημάνσεις, ενοποίηση των επιπέδων, όπου είναι εφικτό, καθώς και χρήση υλικών που παραπέμπουν στην ιστορικότητα του αστικού τοπίου. Στόχος μας είναι ο επισκέπτης να μπορεί να διασχίζει τη Θεσσαλονίκη βιώνοντας τη συνέχεια από τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο έως τη σύγχρονη εποχή, χωρίς τα μνημεία να λειτουργούν ως απομονωμένες «νησίδες», μέσα στον σύγχρονο αστικό ιστό. Πρόκειται για ένα έργο που φιλοδοξεί να μεταμορφώσει το πρόσωπο του ιστορικού κέντρου, αναδεικνύοντας τη Θεσσαλονίκη ως ένα ανοιχτό μουσείο πολιτισμού και ιστορίας.
Σε ό,τι αφορά τον ιερό ναό του Αγίου Δημητρίου, τον οποίο επισκεφθήκατε, επιβλέποντας τα έργα προσβασιμότητας, υπάρχει κάτι νεότερο για την περαιτέρω ανάδειξη της Κρύπτης και των αρχαιολογικών καταλοίπων βόρεια του ναού, ώστε να αναδειχθεί η ιστορική συνέχεια του χώρου από τη ρωμαϊκή περίοδο;
Ο ιερός ναός του πολιούχου Αγίου Δημητρίου βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας, όχι μόνο ως θρησκευτικό σύμβολο, αλλά και ως κορυφαίο μνημείο της UNESCO. Οι εργασίες προσβασιμότητας ήταν το πρώτο -αυτονόητο- βήμα, ώστε ο ναός να είναι προσιτός σε όλους. Όσον αφορά την Κρύπτη και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα, βόρεια του ναού, ο σχεδιασμός του υπουργείου Πολιτισμού περιλαμβάνει εκτεταμένη παρέμβαση ανάδειξης. Ειδικά, για τα κατάλοιπα βόρεια του ναού, ο στόχος είναι η αποκάλυψη και συντήρηση των τμημάτων εκείνων που μαρτυρούν τη μετάβαση από το ρωμαϊκό στάδιο και το μαρτύριο του Αγίου, στη λαμπρή βασιλική των βυζαντινών χρόνων. Σχεδιάζουμε τη δημιουργία μιας διαδρομής που θα επιτρέπει στον επισκέπτη να αντιλαμβάνεται τη στρωματογραφία της περιοχής, ενισχύοντας την εκπαιδευτική και αρχαιολογική αξία του χώρου και με τη χρήση ψηφιακών εφαρμογών.
Μέρος ευρύτερου δικτύου της αρχαίας Αμφίπολης ο Τύμβος Καστά
Ας περάσουμε στον Τύμβο Καστά. Παραμένει το χρονικό ορόσημο που γνωρίζαμε; Δηλαδή στις αρχές του 2028 το μνημείο θα είναι πλήρως επισκέψιμο; Δώσατε πρόσφατα το «πράσινο φως» για έρευνες στον γειτονικό Λόφο 133 και για τον εντοπισμό ιχνών της αρχαίας Εγνατίας Οδού στην περιοχή. Υπάρχουν πρώτα ευρήματα από αυτές τις νέες τομές που να συνδέουν το μνημείο με το ευρύτερο οικιστικό δίκτυο της Αμφίπολης;
Ο Τύμβος Καστά αποτελεί ένα μοναδικό και μεγαλειώδες μακεδονικό μνημείο, με ιδιαίτερη ιστορική και αρχαιολογική αξία. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο ταφικό τύμβο που έχει αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα στη Μακεδονία, με διάμετρο που ξεπερνά τα 140 μέτρα, γεγονός που αναδεικνύει τη σπουδαιότητά του. Η επιστημονική έρευνα, και τα μέχρι σήμερα δεδομένα, τον χρονολογούν στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ., όπως υποστηρίξαμε από την αρχή, ενώ η υψηλή ποιότητα κατασκευής του τον συνδέει με την εποχή και τον κύκλο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης προχωρούν με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς το μνημείο αντιμετωπίζεται ως «ζωντανός οργανισμός» που απαιτεί συνεχή τεκμηρίωση και επιστημονική παρακολούθηση. Στόχος μας είναι η ασφαλής και ολοκληρωμένη απόδοση του μνημείου, στις αρχές του 2028.
Όσον αφορά τον Λόφο 133 και τις έρευνες για την αρχαία Εγνατία Οδό, τα πρώτα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Οι τομές δείχνουν ότι ο Τύμβος Καστά δεν ήταν ένα απομονωμένο μνημείο, αλλά μέρος ενός ευρύτερου οικιστικού και οδικού δικτύου της αρχαίας Αμφίπολης. Τα ευρήματα υποδεικνύουν την ύπαρξη υποδομών που συνέδεαν τον χώρο με την πόλη και τις βασικές οδικές αρτηρίες της εποχής. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο Τύμβος αποτελούσε σημείο αναφοράς μέσα σε ένα οργανωμένο και ιδιαίτερα σημαντικό τοπίο. Η διερεύνηση της αρχαίας οδού μάς βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα την κίνηση ανθρώπων και αγαθών στην περιοχή, εντάσσοντας το μνημείο στο ευρύτερο ιστορικό και γεωγραφικό του πλαίσιο.
«Η πόλη να “συνομιλεί” με τα μνημεία της»
Τέλος, θα θέλαμε το δικό σας προσωπικό όραμα για τη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία που έρχεται. Υπάρχει κάποιο εμβληματικό έργο, όπως ίσως η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων ή η ενίσχυση της Δυτικής Θεσσαλονίκης με νέους χώρους πολιτισμού, που θα θέλατε να ταυτιστεί με το όνομά σας και τη θητεία σας στο υπουργείο ως η δική σας παρακαταθήκη στην πόλη;
Η Θεσσαλονίκη πρέπει να συνειδητοποιήσει πλήρως τον ρόλο της ως «πολιτιστική πρωτεύουσα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης». Μας ενδιαφέρει η ολιστική ανάδειξη της πολυπολιτισμικής φυσιογνωμίας της Θεσσαλονίκης, συνδυάζοντας το παρελθόν με το μέλλον, την ιστορία της με την καινοτομία, την ταυτότητά της με την εξωστρέφεια. Το Μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις», το Μουσείο του Προσφυγικού Ελληνισμού, το οποίο ήδη έχουμε δημοπρατήσει, το Μουσείο του Ολοκαυτώματος, που προχωρεί με γοργούς ρυθμούς, η αποκατάσταση του βιομηχανικού συγκροτήματος της πρώην Ζυθοποιίας ΦΙΞ, που θα στεγάσει μόνιμα τη μοναδική συλλογή Κωστάκη, αλλά και η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, δημιουργούν νέες προϋποθέσεις για τη Δυτική Θεσσαλονίκη. Ο πολιτισμός τοποθετεί τη Θεσσαλονίκη σε προνομιακό πεδίο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διεθνή προβολή της, στον 21ο αιώνα. Στόχος μας είναι ο σεβασμός στην ιστορία της, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη προσφυγική μνήμη. Η πόλη να «συνομιλεί» με τα μνημεία της, προσφέροντας στους νέους καλλιτέχνες τον χώρο για να αναπτυχθούν και να δημιουργήσουν. Η Θεσσαλονίκη του 2030 θα είναι μια πόλη-πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης, όπου ο πολιτισμός θα είναι ένας από τους κυριότερους πυλώνες της οικονομίας και της ποιότητας ζωής της.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
