Η εικόνα είναι από τις παλιότερες που θυμάμαι. Γύρω στα 1963, νήπιο, θυμάμαι που βλέπαμε με τους μεγάλους την ταινία «Η Αλίκη στο ναυτικό» και σε ένα πλάνο του Αλέκου Σακελλάριου, άκουσα τον πατέρα μου να φωνάζει «Να ο “Ζέφυρος”, Να ο “Ζέφυρος”!».
Τι είχε συμβεί: Η Βουγιουκλάκη, σε μια σκηνή γυρισμένη στο ύψος της Αριστοτέλους στην παλιά παραλία της Θεσσαλονίκης, με τη στολή του ναύτη παρήλαυνε με τους άλλους ναύτες και από πίσω φαινόταν ο θερινός κινηματογράφος «Ζέφυρος», όπου νεαρός ο μπαμπάς είχε δει πολλές ταινίες, όπως μου εξήγησε αργότερα.
Ο εκλεκτός συνάδελφος και συγγραφέας Στράτος Σιμιτζής, στο βιβλίο του «Κάποτε στη Θεσσαλονίκη», μέσα σε λαογραφικές και ιστορικές παρατηρήσεις και αναμνήσεις «διασώζει» και κάτι από την συγκίνηση της «προτηλεοπτικής» απόδρασης του λαού στο σινεμά που ήταν και η πιο δημοφιλής εκείνη την εποχή του 1945-60, μαζί με τη μπάλα.
Γράφει: «Η περίπτωση της πλατείας Αριστοτέλους με τους έξι θερινούς κινηματογράφους τριγύρω είναι φαινόμενο μοναδικό σε όλη την Ελλάδα στα κινηματογραφικά χρονικά. Γι’ αυτό και πολύ εύστοχα ονομάστηκε το Μπροντγουέη της Θεσσαλονίκης. Οι κινηματογράφοι αυτοί ήταν ο “Ζέφυρος”, το “Ρίο”, το “Ρεξ”, τα θερινά “Ηλύσια”, η “Ελληνίς” και το “Αιγαίο”.
»Φώτα πολύχρωμα, αφίσες και πανό, μουσική, κόσμος πολύς. Ο διάλογος των ηθοποιών, η μουσική και οι ήχοι από τη δράση του έργου έφταναν έξω από το σινεμά, φτιάχνοντας μια μοναδική ατμόσφαιρα στην Πλατεία Αριστοτέλους.
Βάλτε τώρα και τα ζαχαροπλαστεία, τους λουκουμάδες, τις γρανίτες, τις ψησταριές με τον γύρο, τους “σποράδες” με τη λάμπα ασετιλίνης και το λουξ, για να έχετε μια πλήρη εικόνα του πανηγυριού που διαρκούσε όσο και το καλοκαίρι.
»Η πλατεία Αριστοτέλους ήταν ο πιο αγαπητός τόπος συγκέντρωσης και επικοινωνίας των Θεσσαλονικέων. Όμως, τη ζωή και την έκσταση την έδιναν και τη δημιουργούσαν, χωρίς άλλο οι θερινοί κινηματογράφοι. Γύρω απ’ αυτούς εξελίσσονταν όλα».
Ο ίδιος με μια δόση πίκρας στον επίλογο αυτού κεφαλαίου, σημειώνει:
«Από το 1960 η πλατεία Αριστοτέλους άρχισε να παίρνει τη σημερινή μορφή της. Το περίφημο Μπροντγουέη της Θεσσαλονίκης αφού διέγραψε τον κύκλο του, έδωσε τη θέση του σε μεγάλες καλαίσθητες οικοδομές, με τη γνωστή υπέροχη αισθητική, που έδωσαν στην πλατεία νέο χρώμα και μια νέα φυσιογνωμία».
Τα θερινά άνοιγαν αρχές ή μέσα Μαΐου και λειτουργούσαν μέχρι τέλη Σεπτεμβρίου ή και αρχές Οκτωβρίου, αν κρατούσε ο καιρός.
Την πληρέστερη έρευνα και έκδοση που ακολούθησε, με τίτλο «Σινεμά ο Παράδεισος», για τους κινηματογράφους της Θεσσαλονίκης που άφησαν εποχή, μας έχει χαρίσει ο αξέχαστος καθηγητής της Πολιτικής Ιστορίας της Νομικής ΑΠΘ και συγγραφέας Γιώργος Αναστασιάδης.
Εκεί θα βρεις μαγικά κεφάλαια για το που είδαν σε εφηβική ή και παιδική ηλικία εμβληματικές ταινίες της μπελ επόκ του Χόλιγουντ σημαντικοί πνευματικοί άνθρωποι της πόλης.
Εντυπωσιάζει η ευαισθησία και η γλαφυρότητα των συγγραφέων της Θεσσαλονίκης στις περιγραφές και τις αναφορές για τις ώρες που πέρασαν στη σκοτεινή αίθουσα.
Έχει σημασία και μάλιστα πολύ μεγάλη το που είδες μια ταινία, με ποια παρέα και το μέγεθος της γενικής συγκίνησης αυτού που οι αμερικανοί λένε filmgoing.
Χαρακτηριστική είναι και μια «στιγμή» που πρόσφερε στο βιβλίο αυτό ο Ντίνος Παπασπύρου, εικαστικός και συγγραφέας που δεν είναι πια μαζί μας :
«Φου Μαντσού» στα «Κυβέλεια»
«…το πενιχρό κυριακάτικο χαρτζιλίκι μας προτιμούσαμε να το διαθέσουμε στα “Κυβέλεια”, για να δούμε σε δύο εποχές την ταινία “Φου Μαντσού” ή άλλες ενδιαφέρουσες καουμποϊστικες με το “πάλη καράκι” να θριαμβεύει πάντα στο τέλος και να επιβραβεύεται με τα δικά μας χειροκροτήματα…» («Ο λάκκος. Διαδρομές και στάσεις»,2000).
Ο ίδιος ο Γιώργος Αναστασιάδης μας άφησε ένα μεγάλο κεφάλαιο για τιμές του μαγικές ώρες στο σινεμά του 1950. Ιδού ένα μικρό απόσπασμα :
«Θυμάσαι σαν όνειρο να βλέπεις το 1956 στα “Κυβέλεια” Τζέρι Λιούις και Ντιν Μάρτιν και “Βέρα Κρουζ”, καταναλώνοντας μεγάλη σακούλα αλμυρά μαύρα σπόρια… Στο “Πατέ” είδες για πρώτη φορά και ερωτεύθηκες την ταινία “Ποτέ την Κυριακή”. Είδες βέβαια και τους “Ιππότες της στρογγυλής τραπέζης”, αμερικάνικες πολεμικές περιπέτειες υποβρύχια, τορπίλες, αερομαχίες κτλ. Γνώρισες από πολύ μικρός αυτό το σινεμά με τη στενόμακρη αίθουσα, αφού θυμάσαι γύρω στα 1950 να βλέπεις εκεί μέτζο με την Ίγκριντ Μπέργκμαν».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
