Της Βασιλικής Πολίτου
Εκεί στον Νότο, πιάνοντας την ανατολική μύτη του Μικρού Εμβόλου, στην άκρη της Καλαμαριάς, απλώνεται το πρώην Στρατόπεδο Κόδρα: ένας τόπος που μοιάζει να κρατά μέσα του περισσότερους χρόνους απ’ όσους μπορεί να μετρήσει κανείς. Με την πρώτη ματιά, η μεγάλη γη των 350 στρεμμάτων βλέπει ταυτόχρονα τη θάλασσα και τον δρόμο προς την ενδοχώρα – μια φυσική προκυμαία επιτήρησης για όποιον ήθελε να ελέγχει τα περάσματα ανθρώπων, τροφίμων και πυρομαχικών. Ήδη από την Οθωμανική περίοδο, όταν εδώ δημιουργήθηκε ένας από τους μεγαλύτερους περίκλειστους στρατώνες της Βαλκανικής χερσονήσου, η θέση του χώρου θεωρήθηκε στρατηγικής σημασίας.
Μετά το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου, μεσούντος του Εθνικού Διχασμού, εγκαταστάθηκαν στον χώρο συμμαχικά στρατεύματα της Αντάντ για την ενίσχυση του Μακεδονικού Μετώπου. Ανανεώθηκαν οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, άνοιξαν κανάλια και νέοι δρόμοι. Και ήταν τότε, μέσα στις εκτεταμένες εργασίες και εκσκαφές, που το χώμα ξεκίνησε να αποκαλύπτει το θαμμένο επί αιώνες μυστικό του: σειρές αρχαίων τάφων της Αλίας Θέρμης του 3.000 π.Χ., μια σιωπηλή νεκρόπολη κάτω από το στρατιωτικό ακρωτήρι. Τα κτερίσματά της – μικρά αγγεία, κοσμήματα, εργαλεία – μοιράζονται σήμερα το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και το Λούβρο στο Παρίσι.
Αναξιοποίητη η γη και η μνήμη
«Η φαντασία μας ζωντανεύει κάθε φορά που βαδίζουμε δίπλα στις παλιές, σχεδόν ρημαγμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ τα δέντρα σιγά σιγά καταπίνουν τα κτήρια», σημειώνει ο κ. Σταύρος Μπογιατζής, συνταξιούχος λογιστής, που ζει στην Καλαμαριά εδώ και τριάντα χρόνια. Ο πατέρας του, στρατιώτης, είχε φέρει την οικογένεια από την Καλαμάτα και η ζωή τους συνδέθηκε οργανικά με τους χώρους του στρατοπέδου. «Μέρος του βόρειου τμήματος μεταβιβάστηκε στον Αυτόνομο Οικοδομικό Οργανισμό Αξιωματικών για την κατασκευή του οικισμού τους, ήδη από τη δεκαετία του ‘50, ενώ οι πρώτες διεκδικήσεις γης χρονολογούνται από το 1924, όταν ιδιοκτήτες τμημάτων του στρατοπέδου άρχισαν να προβάλουν δικαιώματα κυριότητας. Το 1994 έπεσε η αυλαία της στρατιωτικής λειτουργίας, αφήνοντας πίσω της μια έκταση μισοάδεια, με είκοσι ιδιοκτησίες, οι μισές εκ των οποίων ακόμη διεκδικούνται και την Καλαμαριά να κρατάει στα χέρια της ένα παζλ αναξιοποίητης γης και μνήμης». Σήμερα, όμως, η ιστορία δεν μένει παγωμένη χάρη στη συμμετοχή των πολιτών. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Bauhaus4MED κατατέθηκαν 82 προτάσεις για την αξιοποίηση της περιοχής, με όραμα να μετατραπεί σε ένα μητροπολιτικό πάρκο – πνεύμονα πρασίνου για την Καλαμαριά και τη Θεσσαλονίκη – με σεβασμό στο ιστορικό και αρχαιολογικό αποτύπωμα του τόπου.
Ένα δέντρο για κάθε αγνοούμενο
Κάτω από τον ήλιο, το «Άλσος των Αγνοουμένων» μας υποβάλλει. Στην είσοδο του πάρκου, κυνηγώντας τη σκιά των δέντρων, περιηγούμαστε σε ακόμη μία εστία μνήμης, αφιερωμένη στους 1.619 αγνοούμενους της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974. Ένα δέντρο για κάθε αγνοούμενο. «Στο πλαίσιο της διαχρονικής σχέσης μεταξύ Καλαμαριάς και Κύπρου και με στόχο τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης, ο Δήμος Καλαμαριάς, η Ένωση Κυπρίων Βορείου Ελλάδας και η Κυπριακή Εστία Βορείου Ελλάδας, σε συνεργασία με την Ομοσπονδία Κυπριακών Οργανώσεων Ελλάδας, διοργάνωσαν και φέτος στις 7 Ιουλίου μια συγκινητική τελετή. Χοροστατούντος του Μητροπολίτη Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς, κ. Ιουστίνου, και μετά το τρισάγιο στη μνήμη των αγνοουμένων και πεσόντων ηρώων της κυπριακής τραγωδίας, ακολούθησε συμβολική δενδροφύτευση», μας αφηγείται ο κ. Διονύσης Μουρελάτος. Με τις καθημερινές του βόλτες στο πάρκο ο ομότιμος καθηγητής Ιατρικής του Α.Π.Θ. σταματάει συχνά στον αυλόγυρο της εκκλησίας του Αγίου Αλεξάνδρου, έχοντας για συντροφιά του βιβλία με τις τελευταίες επιστημονικές μελέτες.
Η μεγαλύτερη χαρά του, όμως, δεν βρίσκεται στα εργαστήρια, αλλά στους μαθητές του: από τους δεκαεπτά διδάκτορές του, οι επτά έχουν ήδη γίνει καθηγητές Πανεπιστημίου, και κάθε βήμα της προόδου τους συνιστά για εκείνον ηθική ικανοποίηση. «Για κάθε δάσκαλο, από την πρωτοβάθμια μέχρι την τριτοβάθμια εκπαίδευση, οι μαθητές και η εξέλιξή τους είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση. Συνετό θα ήταν για τους πολιτικούς να ασπαστούν αυτήν τη φιλοσοφία για τους πολίτες». Ο Κεφαλλονίτης γιατρός δηλώνει φοβερά προβληματισμένος για τον τρόπο με τον οποίο ασκείται σήμερα η πολιτική σε παγκόσμια κλίμακα, ανησυχώντας για τις ισορροπίες ανάμεσα σε εξουσίες, συμφέροντα και κοινωνίες. Στον αυλόγυρο, το κενοτάφιο με την επιγραφή «Εις μνήμην των υπέρ πατρίδος πεσόντων» θυμίζει τα θυσιασμένα πρόσωπα της ιστορίας, ενώ πίσω κυματίζουν η ελληνική και η βυζαντινή σημαία, προσθέτοντας μια αίσθηση ιερότητας και συνέχειας ανάμεσα στο χθες και το σήμερα.
Άσκηση μέσα στη φύση
Μετά την εκκλησία, ο χώρος ανοίγει σε πιο ελεύθερα κομμάτια του πρώην στρατοπέδου, όπου κυριαρχεί η άπλετη θέα στον ουρανό. Εκεί συναντάμε τον κ. Κυριάκο Αναστασίου, από τον Εύοσμο, να γυμνάζεται καθημερινά μαζί με τον φίλο του Γεράσιμο, πρώην επαγγελματία τζουντόκα. Στο πάρκο κάνουν σετ από έλξεις, κάμψεις και βυθίσεις σε μονόζυγο, ξεκινώντας πάντα με διατάσεις για να αποφύγουν τραυματισμούς. «Εδώ, στα λίγα μέρη που υπάρχει ελευθερία και πράσινο, η διάθεση ανεβαίνει», λέει. «Δεν είναι μόνο το οπτικό, καθώς αλλάζει προς το καλύτερο το σώμα, αλλά και η ψυχολογία βελτιώνεται».
Για τον Κυριάκο, η άσκηση μέσα στη φύση με καθαρή ατμόσφαιρα είναι πηγή ευχαρίστησης και ηρεμίας. Αν και εργάζεται σε φαρμακευτική εταιρεία, το πάθος για τον αθλητισμό δεν τον εγκατέλειψε ποτέ· του έχει μείνει για μια ζωή! Μεταξύ των στόχων του είναι να δει τα παιδιά να έχουν υγεία, βιώσιμη δουλειά και χώρο να κυνηγήσουν τα όνειρά τους, παρά τις ραγδαίες περικοπές και την κρίση που πλήττει την κοινωνία.
Η πρόσφατη τραγωδία με τον θάνατο ενός νεαρού στην Καλαμαριά τον συγκλονίζει: «Είναι πολύπλοκο, δεν υπάρχει μια απλή απάντηση. Πιστεύω, όμως, ότι ξεκινάει από το σπίτι· από τη συμπεριφορά των γονιών, από τον χρόνο που τους αφιερώνουν, από την παιδεία που παίρνουν. Μιλάμε για ομάδες, για αθλητισμό. Δεν πρέπει να υπάρχει καν η σκέψη βίας».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
