Της Βασιλικής Πολίτου
Ήταν τέλη του 4ου αιώνα, επί Θεοδοσίου του Μεγάλου, τότε που η Ροτόντα μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό, στον οποίο προστέθηκαν η κόγχη του Αγίου Βήματος και ο νάρθηκας. Εξέλιξη που ήρθε αναπόδραστα χάρη στον «στρατηγό άνεμο», που έπνεε μισό αιώνα πριν και τη μεταφορά της πρωτεύουσας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη από τον Μέγα Κωνσταντίνο το 330, χρονιά που έντυσε με χρώματα βυζαντινά και τη Θεσσαλονίκη, σε μια νέα πορεία για τη Συμβασιλεύουσα ως κέντρου διάδοσης του Χριστιανισμού, αφού έκλεισε ο αιματηρός πρώτος κύκλος των διώξεων των χριστιανών.
Κτήτορας, κατά την κρατούσα άποψη, του θολωτού κυκλικού οικοδομήματος ήταν ο Καίσαρας Γαλέριος, όταν από το 304 οι τροχήλατες άμαξες μετέφεραν τους πρώτους πλίνθους, δια του Decumanus Maximus, του κυρίου, δηλαδή, ανατολικο-δυτικού δρόμου. Υποστηρίζεται από αρκετούς επιστήμονες ότι το προόριζε για δικό του μαυσωλείο ή για αίθουσα του θρόνου στο ανακτορικό συγκρότημα, που ο ίδιος ίδρυσε. Η επικρατέστερη, πάντως, άποψη κάνει λόγο για τη λατρευτική χρήση του κτηρίου ως ναού αφιερωμένου στους Καβείρους ή στον Δία, προστάτη των συναρχόντων Διοκλητιανού και Γαλερίου.
«Άλλες πηγές μαρτυρούν ως ιδρυτή της Ροτόντας τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο και μάλιστα στηρίζουν τη συγκεκριμένη εκδοχή στην ομοιότητα της αρχιτεκτονικής της μορφής με κωνσταντίνεια μαυσωλεία, παρά με ρωμαϊκά της εποχής του Γαλερίου. Ελλείψει σαφών αρχαιολογικών στοιχείων που να κατονομάζουν τον θεμελιωτή, κρατάμε μια επιφύλαξη, αποφεύγοντας να είμαστε δογματικοί υπέρ της μιας ή της άλλης θεωρίας», μοιράζεται μαζί μας ο Μιχάλης Κεγμελής, που ήρθε για ένα τριήμερο στη Θεσσαλονίκη μετά της συζύγου του, κ. Αλεξίας Εμμανουλοπούλου. «Ήρθαμε αυτή τη φορά στη Θεσσαλονίκη κυρίως για να επισκεφτούμε τη Ροτόντα, γιατί πολύ συχνά μας κάνει μάθημα ο πεθερός μου για τη συγκλονιστική ιστορία του κτίσματος, που πέρασε από σαράντα κύματα, για να τελούνται σήμερα ξανά, ιδίως σε μεγάλες γιορτές, θρησκευτικές τελετές».
Περιηγούμαστε μαζί τους στο εσωτερικό της Ροτόντας, με την κ. Αλεξία να επικεντρώνεται στην ψηφιδωτή διακόσμηση, που σώζεται σε καλή κατάσταση, δηλαδή στην κατώτερη ζώνη, που απεικονίζει αγίους σε στάση δέησης. Ο κ. Μιχάλης εντυπωσιάζεται κυρίως από τη μεγαλοπρέπεια του χώρου, με τον γιγαντιαίο θόλο που δείχνει να μετεωρίζεται στον ουρανό σαν υψωμένος άγγελος Κυρίου. «Βυζαντινές πηγές μαρτυρούν πως κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο ο ναός ήταν αφιερωμένος στους Αγίους Ασωμάτους ή Αρχαγγέλους», λένε όσο διαβάζουν το ενημερωτικό σημείωμα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, που παρέχεται στους επισκέπτες.
Όταν μπήκε ο μιναρές
«Είναι ιδιαίτερη η ενέργεια όχι μόνο του οικοδομήματος, αλλά και όλης της περιοχής» μας λέει ο κ. Παναγιώτης Ανανιάδης και παίρνοντας βαθιά ανάσα, κάνει ιστορική αναδρομή πίσω στο 1590, όταν μεταβλήθηκε ο ναός σε μουσουλμανικό τέμενος, γεγονός που επέφερε, δυστυχώς, και την καταστροφή των αγιογραφιών, πλην αυτών που διασώθηκαν μόνο κάτω από τον θόλο. «Η μετατροπή των εκκλησιών σε τζαμιά έγινε σε δύο φάσεις, με απόσταση ενός αιώνα. Εδώ μιλάμε για τη δεύτερη φάση, που συνέπεσε με τον μαζικό φόβο για το τέλος του κόσμου στο μουσουλμανικό έτος 1000 (1592), που επίσπευσε τις διαδικασίες για την αλλαγή του χαρακτήρα του ναού το έτος 999 της Εγίρας, δηλαδή το 1590, χρονιά που ο Σινάν Πασάς έβαλε και τον μιναρέ, ο οποίος διατηρείται και σήμερα χωρίς την κωνική του στέγη», μας λέει, εμπλουτίζοντας τις γνώσεις μας, ο πρώην περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας την περίοδο 2015-2019.
Ο κήπος του βασιλικού
Το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, το όνομα του οποίου έλαβε και η Ροτόντα το 1914, δύο χρόνια μετά την απελευθέρωση της πόλης, ξεπροβάλλει καμαρωτό σαν βασιλικός που μοιράζει ευλογία και στην αφιερωμένη σε αυτόν Ροτόντα και σε όλους τους διερχομένους. «Λειτουργεί καθημερινά. Ο ιερομόναχος πατήρ Νήφων είναι εξαιρετικά δραστήριος και νεότατος σε ηλικία. Μόλις 30 ετών, χειροτονήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου του 2024 παπάς και έκτοτε κάθε πρωί έχει λειτουργία από τις εξήμισι έως τις οκτώμισι και κάθε απόγευμα εσπερινό και παράκληση. Παράλληλα, στην πίσω αυλή της εκκλησίας υπάρχει αρχονταρίκι, που υποδέχεται τους πιστούς την Κυριακή μετά το εκκλησίασμα και κάθε Πέμπτη μετά τον εσπερινό», μας εξηγεί ο κ. Παναγιώτης.
Η δημοσιογραφία… αλλιώς!
«Η περιοχή μας μόνο ευλογημένη μπορεί να χαρακτηριστεί για εμάς τους επαγγελματίες. Και λόγω κίνησης, καθότι η Ροτόντα συνιστά πόλο έλξης για κάθε ταξιδιώτη και γιατί ακούμε καθημερινά να ψάλλει στα ελληνικά, με βυζαντινή φωνή, ο νεαρός ρουμάνος ψάλτης του Αγίου Γεωργίου συνδέοντάς μας απευθείας με… Άγιο Όρος», συμπληρώνει ο κ. Ιωάννης Οικονόμου, που διατηρεί στη γωνία Αγίου Γεωργίου και Φιλίππου, εδώ και δυόμισι χρόνια το μαγαζί Plus 30 με είδη λαϊκής τέχνης, που φέρουν τη σφραγίδα Ελλήνων καλλιτεχνών- λίγο πιο ψαγμένων. Η οικογένεια του κ. Ιωάννη μένει μόνιμα στην Κατερίνη, από όπου έλκει την καταγωγή της, τον ίδιο όμως τον κέρδισε η Θεσσαλονίκη από την πρώτη μέρα που πάτησε το πόδι του στην πόλη, για να σπουδάσει δημοσιογραφία. «Τελείωσα τη Σχολή, αλλά μια το φανταρικό, μια ο εγκλεισμός λόγω του κορονοϊού, λοξοδρόμησα από το αρχικό μου όνειρο και μάλλον έγινε για καλό, αφού παρά την οικονομική στενότητα που επιβάλλουν οι σύγχρονοι καιροί, κρατάμε με τους συνεργάτες μου την επιχείρηση κερδοφόρα. Όσο για ρεπορτάζ, κάνω 30 κάθε μέρα μ’ αυτά που μου λέει ο κόσμος! Από κει κι έπειτα έχει ο Θεός». Όπως έχει και για όσους δεν πιστεύουν. Προσβάσιμες σε όλους είναι οι Γραφές, για να τις ερευνούν, αλλά η πίστη σε όσους αποκαλύπτεται, δημιουργεί αυτογενώς σχέση απόλυτης εμπιστοσύνης. Και με τα σοφά λόγια του κ. Ιωάννη να αντηχούν στ’ αυτιά μας, αφήνουμε πίσω μας τη Ροτόντα, αυτό το τοπόσημο που διδάσκει Ιστορία!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
