Στις αίθουσες σύνταξης, εκεί όπου το ρεπορτάζ συναντά την πραγματικότητα της δημοσίευσης, υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος που δεν υπογράφει και σπάνια έρχεται το όνομά του στο προσκήνιο. Είναι εκείνος που βλέπει το κείμενο πριν από όλους τους άλλους· που αποφασίζει τι μένει, τι φεύγει, τι διορθώνεται, τι αποκτά τίτλο και τι χάνεται στον σωρό. Αν ο αναγνώστης εμπιστεύεται -ή όχι- ένα Μέσο, σε μεγάλο βαθμό αυτό οφείλεται σε εκείνον. Είναι ο συντάκτης ύλης.
Αυτόν τον «αφανή πρωταγωνιστή» της δημοσιογραφίας φέρνει στο προσκήνιο το βιβλίο «Ο Συντάκτης Ύλης» του δημοσιογράφου Δημήτρη Κουμπιά, το οποίο παρουσιάζεται στη Θεσσαλονίκη, σε μια εποχή όπου η πληροφορία παράγεται μαζικά, αναπαράγεται ανεξέλεγκτα και συχνά δημοσιεύεται χωρίς φίλτρα.Ειδικότερα, την τέταρτη, αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου φέρνουν, σήμερα, στις 18:30, στα γραφεία της Ένωσης Συντακτών Μακεδονίας – Θράκης (Στρατηγού Καλλάρη 5), οι Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη και ο ίδιος ο συγγραφέας.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δημήτρης Κουμπιάς εκφράζει έντονη ανησυχία για το μέλλον του επαγγέλματος. Όπως σημειώνει, οι εφημερίδες έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από τα ψηφιακά μέσα, τα οποία με τη σειρά τους «δίνουν τη σκυτάλη της ενημέρωσης στα social media». Σε αυτό το περιβάλλον υπερπληροφόρησης, τονίζει, «ο ρόλος του ανθρώπου που φιλτράρει, ελέγχει και οργανώνει την πληροφορία -του συντάκτη ύλης δηλαδή- είναι αναγκαίος περισσότερο από ποτέ, αλλά φοβάμαι πως αγνοείται». Μάλιστα, προειδοποιεί ότι «έχουμε φτάσει σε ένα σημείο που την αρχισυνταξία την κάνει κάποιος αλγόριθμος, ο οποίος, με βάση τις προτιμήσεις του κοινού, αποφασίζει τι θα δει ο αναγνώστης».
Το βιβλίο δεν είναι απομνημονεύματα, ούτε μια ρομαντική αναπόληση της «παλιάς καλής δημοσιογραφίας». Παρότι ο Δημήτρης Κουμπιάς υπηρετεί το επάγγελμα για περισσότερα από 60 χρόνια, επιλέγει συνειδητά να φωτίσει όχι τον εαυτό του, αλλά μια ειδικότητα που καθορίζει την ποιότητα, τη ροή και την αξιοπιστία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Τον άνθρωπο που οργανώνει την ύλη, αξιολογεί τα κείμενα, επεμβαίνει όταν χρειάζεται, τιτλοφορεί και αποτελεί το «τελευταίο μάτι» πριν από τον αναγνώστη.
Η πρώτη μορφή του βιβλίου γράφτηκε το 1976 και μοιραζόταν σε φωτοτυπίες στους σπουδαστές δημοσιογραφίας, στο Εργαστήρι Δημοσιογραφίας και αργότερα στην Ακμή. Ακολούθησαν εκδόσεις το 1996 και το 2005, ενώ το 2023 το βιβλίο επανεκδόθηκε ψηφιακά μέσω της ιστοσελίδας syntaktisylis.gr, που πήρε το όνομά της από την ειδικότητα και τον τίτλο του έργου. Η σημερινή έντυπη έκδοση φέρει έντονα τη «σφραγίδα» της Θεσσαλονίκης, καθώς η επανέκδοσή της ξεκίνησε από πρωτοβουλία ανθρώπων της ΕΣΗΕΜΘ.
Στις σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνεται μια ιστορική διαδρομή: από τη χειρόγραφη σύνταξη και την παραδοσιακή εφημερίδα των δεκαετιών του ’60 και του ’70, στη σταδιακή ψηφιοποίηση, τα δελτία Τύπου, το copy-paste και τα non papers. Από τα αμερικανικής προέλευσης μαθήματα δημοσιογραφίας της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου, έως τη σημερινή εποχή της υπερπληροφόρησης και των αλγορίθμων.
Η τέταρτη έκδοση εμπλουτίζεται με νέα κεφάλαια για τα fake news, τα social media, τη δεοντολογία, τη φριλάνς δημοσιογραφία και τις επιδράσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο συγγραφέας αποφεύγει τον εύκολο καταστροφισμό, επιμένοντας ότι, όσο κι αν αλλάζουν τα εργαλεία, ο ανθρώπινος έλεγχος παραμένει καθοριστικός.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν και οι παρατηρήσεις του για τη δημοσιογραφική γλώσσα. «Η γλώσσα έχει φτωχύνει», λέει , «Χρησιμοποιούμε πλέον κλισέ, τα οποία επιμένουν γιατί προσφέρουν μια γρήγορη, αυτόματη λύση στον δημοσιογράφο που δεν έχει χρόνο. Είναι η εύκολη έξοδος, αλλά αυτό δεν ταιριάζει στη ζωντανή δημοσιογραφία». Ο ίδιος απαριθμεί χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως φράσεις τύπου «πύρινη λαίλαπα», «σε λευκό κλοιό», «πολύκροτη δίκη» ή «ο Μολώχ της ασφάλτου», ενώ επισημαίνει ότι ερωτήσεις όπως το «πώς νιώθετε» προς μια χαροκαμένη μάνα «θα έπρεπε να απαγορευτούν».
Ιδιαίτερη θέση κατέχει και η καταγραφή των εργασιακών συνθηκών του κλάδου: οι Συλλογικές Συμβάσεις που ανήκουν πλέον στο παρελθόν, οι διαφοροποιήσεις αποδοχών, ο ρόλος της διαφήμισης και των οικονομικών στη λειτουργία των Μέσων. Θέματα που, όπως υπογραμμίζει, δεν αφορούν μόνο τους επαγγελματίες, αλλά και τους πολίτες που αναζητούν αξιόπιστη ενημέρωση.
Απευθυνόμενος στους νέους που θέλουν να ασχοληθούν με τη δημοσιογραφία, ο Δημήτρης Κουμπιάς είναι σαφής: «Να μάθουν πρώτα να διαβάζουν και μετά να γράφουν. Να μη φοβηθούν τη σκληρή δουλειά. Η δημοσιογραφία είναι πρώτα απ’ όλα μεράκι και μετά οτιδήποτε άλλο». Και καταλήγει: «Γι’ αυτό πιστεύω ότι οι καλύτεροι δημοσιογράφοι είναι αυτοί που κατάφεραν να κάνουν το χόμπι τους επάγγελμα».
Τελικά, ο «Συντάκτης Ύλης» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο για τη δημοσιογραφία. Είναι ένα βιβλίο για την ευθύνη της πληροφορίας. Και ταυτόχρονα, ένας φόρος τιμής σε όλους εκείνους που εργάστηκαν και εργάζονται αθόρυβα, χωρίς ταυτότητα και υπογραφή, κρατώντας όρθιο το επάγγελμα σε εποχές κρίσεων και μεταβάσεων. Σε μια περίοδο όπου η ενημέρωση μοιάζει να περνά από τα Μέσα στα timelines, το ερώτημα που θέτει το βιβλίο παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ: ποιος ελέγχει τελικά αυτό που διαβάζουμε;
Στην αποψινή παρουσίαση για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Αντώνης Σκαμνάκης, καθηγητής στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ ΑΠΘ και οι δημοσιογράφοι: Νίκος Αλιάγας, Δημήτρης Δραγώγιας, Άννυ Καρολίδου, Τάσος Φωκιανίδης. Συντονίζει ο δημοσιογράφος Σταύρος Τζίμας.
Πηγή: ΑΠΕ/ΜΠΕ
