Της Νικολέττας Μπούκα
Ούτε τούβλο δεν έχει βάλει το ελληνικό κράτος για την ανέγερση νοσηλευτικών ιδρυμάτων στη Θεσσαλονίκη. Κανένα από τα εννέα γενικά νοσοκομεία της πόλης δεν χτίστηκε με χρήματα του δημοσίου, αλλά κατασκευάστηκαν είτε από δωρεές ευεργετών είτε από το οθωμανικό κράτος.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα το νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος» που χτίστηκε με πρωτοβουλία του οθωμανού δημάρχου Χουλουσή Μπέη και το «Ιπποκράτειο» που ανεγέρθηκε με χρήματα του Βαρώνου Μωρίς Χιρς για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης.
Μάλιστα φαίνεται ότι η παράδοση συνεχίζεται, αφού και το νέο παιδιατρικό νοσοκομείο παίρνει σταδιακά σάρκα και οστά χάρη στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Εξαίρεση αναμένεται να αποτελέσει το νέο ογκολογικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, το οποίο είναι το πρώτο έργο με σύμπραξη ΣΔΙΤ στον τομέα της υγείας. Αυτό σημαίνει ότι ο ανάδοχος που θα επιλεγεί, θα κατασκευάσει το έργο και στη συνέχεια το κράτος θα καταβάλλει σταδιακά τα χρήματα στον ιδιώτη μέσω του δημόσιου ταμείου επενδύσεων.
Πάντως, μια αναδρομή στο παρελθόν και την ιστορία των νοσοκομείων της πόλης, μέσα από τις σελίδες της έκδοσης του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (ΙΣΘ) με τίτλο «Τα νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης, παρελθόν, παρόν και μέλλον», που υπογράφουν οι ιατροί Θωμάς Γερασιμίδης και Χρήστος Παπανικολάου, αποδεικνύει περίτρανα ότι το ελληνικό κράτος είναι ο μεγάλος απών στην κατασκευή δημόσιων νοσοκομείων στην πόλη.
Σχεδόν όλα έχουν γίνει επί… οθωμανικής εποχής
«Τα νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης χρονολογούνται από περασμένους… αιώνες, αντικατοπτρίζοντας μια ιστορική κληρονομιά που δεν καλύπτει εδώ και χρόνια τις ανάγκες της υγειονομικής φροντίδας. Να σημειωθεί εδώ ότι στην πλειονότητά τους προέρχονται από δωρεές χωρίς τη συμμετοχή του ελληνικού κράτους. Η πόλη χρειάζεται, δεκαετίες τώρα, σύγχρονες δομές υγείας, διατηρώντας τα ιστορικά κτήρια για άλλες χρήσεις. Αυτή η πραγματικότητα καταγράφεται στην έκδοση που στήριξε ο ΙΣΘ, των συναδέλφων κ.κ. Γερασιμίδη και Παπανικολάου», δηλώνει στην «Θ» ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου (ΙΣΘ) Θεσσαλονίκης, Νικόλαος Νίτσας.
Παράλληλα, τονίζει ότι «το λεύκωμα αποδεικνύει ότι παρά τις παλιές κτηριακές υποδομές, τα μέλη του συλλόγου μας πρόσφεραν και προσφέρουν υπηρεσίες υψηλού επιπέδου, προσελκύοντας τη διεθνή προσοχή, καθώς ξένα νοσηλευτικά ιδρύματα ζητούν συνεχώς γιατρούς από τη Θεσσαλονίκη. Η έκδοση αποτίει φόρο τιμής στους ιατρούς της πρώτης γραμμής με ονομαστική καταγραφή, υπενθυμίζοντας ότι οι γιατροί είναι η ραχοκοκαλιά κάθε νοσοκομείου και κάθε συστήματος υγείας, ανεξαρτήτως κτιριακής ή άλλης κατάστασης. Αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό από όλους!»
«Άγιος Δημήτριος»
Με το όνομα νοσοκομείο Χαμιδιέ αρχικά, Δημοτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης αργότερα, το «Άγιος Δημήτριος» άρχισε να χτίζεται το 1902-1903 μεταξύ του νεκροταφείου της Ευαγγελίστριας και του Αγιάσματος του Αγίου Παύλου, με πρωτοβουλία του Οθωμανού δημάρχου Χουλουσή Μπέη και εγκαινιάστηκε το 1904.
«Μετά την απελευθέρωση της πόλης, το 1912, περιήλθε στον δήμο Θεσσαλονίκης και λειτούργησε ως Δημοτικό Νοσοκομείο, ενώ καταγράφηκε στο δημοτικό κτηματολόγιο σαν ιδιοκτησία του, λόγω χρησικτησίας. Το 1971 το Δημοτικό Συμβούλιο το παραχώρησε στο Ελληνικό Δημόσιο κατά πλήρη κυριότητα και μετονομάστηκε σε «Άγιος Δημήτριος», καταγράφεται στην έκδοση του ΙΣΘ.
«Γ. Γεννηματάς»
Σύμφωνα πάντα με την έκδοση του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, και το κτήριο του νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς» οικοδομήθηκε για να στεγάσει την Οθωμανική Σχολή της Έφιππης Χωροφυλακής, ενώ μετά την απελευθέρωση στέγασε αρχικά την έδρα της Ελληνικής Χωροφυλακής και στη συνέχεια το νοσοκομείο.
Το κλειστό «Λοιμωδών»
Το παλιό «Λοιμωδών», που σήμερα δεν λειτουργεί, καθώς έκλεισε το 2013 με απόφαση του τότε υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, είναι γνωστό ως Ιταλικό νοσοκομείο. Δημιουργήθηκε για την πολυπληθέστερη προς το τέλος του 19ου αιώνα ευρωπαϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, την ιταλική. Χτίστηκε με εράνους και δωρεές, αλλά κυρίως με την οικονομική ενίσχυση από την ιταλική κυβέρνηση, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Πιέρο Αριγκόνι, το 1893 με 1894.
Πάντως, όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς του λευκώματος, Θωμάς Γερασιμίδης και Χρήστος Παπανικολάου, «μέχρι και σήμερα δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να διευκρινίζει το ιδιοκτησιακό του καθεστώς». Επιπλέον αναφέρουν ότι «η προσπάθεια εξαγοράς του που έγινε από το Ελληνικό Δημόσιο το 1950 απέτυχε. Ούτε η ελληνική, ούτε η ιταλική πλευρά έχουν καταθέσει στο κτηματολόγιο ή στο υποθηκοφυλακείο έγγραφα που να πιστοποιούν τον ιδιοκτήτη του νοσοκομείου». Μάλιστα από το 1957 καταβάλλεται συμβολικό μηνιαίο ενοίκιο 75 ευρώ στο ιταλικό κράτος, μέσω της ιταλικής πρεσβείας στην Αθήνα.
Πάντως ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι για όσα χρόνια λειτουργούσε, ακόμη και για την αλλαγή ενός… καρφιού, το ελληνικό κράτος έπρεπε να παίρνει άδεια από την εκάστοτε ιταλική κυβέρνηση.
«Γ. Παπανικολάου»
Το νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» αποτελεί ιστορική συνέχεια του πρώην Σανατορίου Ασβεστοχωρίου (παλαιότερα Άσυλο Φυματιώντων Ασβεστοχωρίου) που εγκαταστάθηκε στα αυτοσχέδια αναρρωτήρια, τα οποία είχαν κατασκευάσει οι συμμαχικές δυνάμεις στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς του λευκώματος, κατά μία εκδοχή, μετά την αποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων, η ελληνική κυβέρνηση αγόρασε τα αναρρωτήρια αυτά, αλλά σύμφωνα με άλλη εκδοχή, τα νοσοκομειακά παραπήγματα των συμμάχων είχαν παραχωρηθεί στην Ελλάδα.
Στη συνέχεια προστέθηκαν και οι λεγόμενοι Γερμανικοί Οικίσκοι που είχε παραχωρήσει η γερμανική κυβέρνηση στην Ελλάδα το 1923 ως μέρος αποζημίωσης που επρόκειτο να καταβληθεί για το 1924-1925, ενώ το 1927 και το Ταμείο Ασφαλίσεως Καπνεργατών (επαγγελματίες που έπασχαν συχνά από φυματίωση) ανέγειρε οικίσκο με 40 κλίνες. Ανάλογα έπραξε και ο δήμος Θεσσαλονίκης το 1928 με 80 κλίνες, αλλά και ο Αντιφυματικός Σύνδεσμος. Από δωρητές (για το παιδικό κτήριο), αλλά και με χρήματα από το Σχέδιο Μάρσαλ (η λεγόμενη νέα πτέρυγα) χτίστηκαν επίσης κάποια κτίρια του «Γ. Παπανικολάου».
«Άγιος Παύλος»
Ούτε το κτήριο όπου στεγάζεται το «Άγιος Παύλος» κτίστηκε με έξοδα του ελληνικού Δημοσίου. Όπως αναφέρουν οι συγγραφείς της έκδοσης του ΙΣΘ, το κτήριο περιήλθε στο κράτος από κατάσχεση, λόγω χρεών. Πρόκειται για το πρώτο από τα νοσοκομεία ΙΚΑ της Θεσσαλονίκης που δημιουργήθηκε και εγκαταστάθηκε το 1967 στο νεόδμητο τότε κτήριο της ιστορικής παλαιάς Ιδιωτικής Σχολής Κωνσταντινίδη, στην περιοχή του Φοίνικα, που κατασχέθηκε λόγω χρεών.
Το αντικαρκινικό νοσοκομείο «Θεαγένειο»
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκδοση του ΙΣΘ, «το Θεαγένειο είναι η συνέχεια του Νοσοκομείου της Ελληνικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Είναι το παλαιότερο της Θεσσαλονίκης και ένα από τα αρχαιότερα της χώρας. Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του Θεαγένους Χαρίση, ο οποίος με τη διαθήκη του προσέφερε χρήματα για την ανοικοδόμηση του νοσοκομείου. Αρχικά χρηματοδότησε με 75.000 φράγκα την ανοικοδόμηση του νοσοκομείου «Ελληνικό» και την προικοδότησή του με άλλα 25.000 φράγκα. Το κτήριο βρισκόταν τότε σε άθλια κατάσταση στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως με Βογατσικού, κάηκε όμως αργότερα στην πυρκαγιά του 1890. Ωστόσο, με τη συνδρομή και πάλι «μεγάλων ευεργετών, αλλά και με τις αποζημιώσεις των ασφαλιστικών εταιριών, σχεδόν αμέσως το 1891-1892 αρχίζει να κτίζεται με σχέδια του Ερνέστου Τσίλερ, το νέο νοσοκομείο, στη σημερινή του θέση».
«Ιπποκράτειο»
Η ανέγερση του Ιπποκράτειου νοσοκομείου Θεσσαλονίκης άρχισε το 1904, σε σχέδια του ιταλού αρχιτέκτονα Πιέρο Αριγκόνι, ενώ τέθηκε σε λειτουργία το 1908. Ονομάστηκε και Χιρς, καθώς κτίστηκε κυρίως με χρήματα του Βαρώνου Μωρίς Χιρς για την εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Το 1951 η Ισραηλιτική Κοινότητα πούλησε το νοσοκομείο στο Ελληνικό Δημόσιο.
«ΑΧΕΠΑ»
Μετά το τέλος του πολέμου, η Ελληνοαμερικανική Κοινότητα προσπαθεί να βοηθήσει την τραυματισμένη πατρίδα Ελλάδα. Μέρος αυτής της βοήθειας φαίνεται στα πρακτικά των συνελεύσεων της Αδελφότητας ΑΧΕΠΑΝΣ και έχει σχέση με την παροχή υπηρεσιών υγείας. Στο πλαίσιο αυτής της βοήθειας, η AHEPA, που ιδρύεται ως αδελφότητα το 1922 στην Ατλάντα των ΗΠΑ, αποφασίζει το 1945 να ιδρύσει νοσοκομείο που τελικά γίνεται στη Θεσσαλονίκη, κατόπιν της επιμονής του καθηγητή Μαρίνου Σιγάλα και όχι στην Αθήνα, όπως προσπάθησαν πολλοί.
«Παπαγεωργίου»
Το νεότερο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, το «Παπαγεωργίου», που λειτούργησε το 2000, αποτελεί δωρεά του ιδρύματος Παπαγεωργίου και πιο συγκεκριμένα των αδελφών Λεωνίδα και Νικόλαου Παπαγεωργίου από τη Σιάτιστα Κοζάνης. Το 1990 αποφάσισαν να δωρίσουν 30 εκατ. δολάρια και να ξεκινήσει μία περιπέτεια που κατέληξε αισίως στη λειτουργία του σύγχρονου νοσοκομείου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
