Σε πονοκέφαλο για τον δήμο Θεσσαλονίκης έχουν εξελιχτεί οι προσφυγές που καταθέτουν εργολάβοι ή εταιρίες, στη «σκιά» διαγωνισμών για δημόσια ή δημοτικά έργα. Ακόμη κι αυτό το εμβληματικό έργο της ανάπλασης της πλατείας Ελευθερίας, που η διοίκηση Αγγελούδη έθεσε πρώτο στην ατζέντα των προτεραιοτήτων της, από την έναρξη ανάληψης των καθηκόντων της, έμπλεξε στο… μαρτύριο των αλλεπάλληλων προσφυγών.
Το παράδειγμα της ανάπλασης της πλατείας Ελευθερίας είναι εξαιρετικά χαρακτηριστικό – το έργο δεν έχει ξεκινήσει καθώς έχει μπλοκάρει λόγω προσφυγών από το καλοκαίρι του 2024 –αλλά δεν είναι δυστυχώς το μοναδικό στον δήμο Θεσσαλονίκης.
Τη Δευτέρα 17 Νοεμβρίου κατατέθηκε η τρίτη στη σειρά προσφυγή για την εμβληματική πλατεία και την ανάπλασή της, με στόχο τη δημιουργία εκεί ενός πάρκου Μνήμης, για όσα υπέστησαν Εβραίοι πολίτες της Θεσσαλονίκης – θύματα του Ολοκαυτώματος.
«Η προσπάθειά μας έγινε εξαρχής συντονισμένα», τονίζει στη «Θ» ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας, Πρόδρομος Νικηφορίδης. «Με το που αναλάβαμε καθήκοντα, φροντίσαμε να έρθουμε σε επικοινωνία με την Ομάδα Μελέτης που είχε αναδειχτεί από τη σχετική διαδικασία, ώστε να κάνουν την επικαιροποίηση των τευχών δημοπράτησης χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση για τον δήμο, κάτι άλλωστε που θα απαιτούσε και πρόσθετες διαδικασίες και επομένως περισσότερο χρόνο. Η επικαιροποίηση έγινε σε χρόνο ρεκόρ, όπως και η δημοπράτηση, ενώ και ο δήμαρχος κινήθηκε άμεσα για την εξασφάλιση της απαιτούμενης χρηματοδότησης από το Πράσινο Ταμείο. Κι όμως, ενώ θα μπορούσαμε να έχουμε ξεκινήσει εδώ και ενάμιση χρόνο, αυτές οι αλλεπάλληλες προσφυγές μας καθυστερούν», εξηγεί ο αντιδήμαρχος.
Το χρονικό
Η ένταξη χρηματοδότησης είχε αποφασιστεί από το Πράσινο Ταμείο στις 6 Φεβρουαρίου του 2024 και στις 8 Απριλίου 2024, σε χρόνο ρεκόρ, έγινε η προκήρυξη του διαγωνισμού και ξεκίνησε η διαδικασία δημοπράτησης του εμβληματικού αυτού έργου. Στις 26 Ιουνίου του ίδιου έτους, η Δημοτική Επιτροπή ορίζει προσωρινό ανάδοχο τον υποψήφιο που προσέφερε τη μεγαλύτερη έκπτωση, την Ένωση ΚΟΥΚΟΥΜΑΣ ΑΤΕ – ΤΑΝΝΟΥ και όλα συντείνουν πως έχει ανοίξει ο δρόμος για την υλοποίηση του έργου.
Στις 15 Ιουλίου 2024 κατατίθεται η πρώτη προσφυγή από τον δεύτερο μειοδότη, την ένωση εταιρειών ΣΤΑΤ Α.Τ.Ε. – ΝΑΤΟΥΡΑ, ενώπιον της ΕΑΔΗΣΥ (Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων). Η προσφυγή γίνεται δεκτή, ανατράπηκε όμως στη συνέχεια από το Διοικητικό Εφετείο, το οποίο έκρινε πως η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν νομότυπη.
Στις 16 Απριλίου 2025 η Δημοτική Επιτροπή ζητά από τον πρώτο μειοδότη να προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά κατακύρωσης. Ο δεύτερος μειοδότης προσφεύγει εκ νέου στην ΕΑΔΗΣΥ κατά της πράξης αποδοχής των δικαιολογητικών κατακύρωσης. Η προσφυγή απορρίπτεται, αλλά ο δεύτερος μειοδότης προσφεύγει στο Διοικητικό Εφετείο, στις 11 Ιουλίου 2025.
Η απόφαση του Εφετείου στις 9 Οκτωβρίου απορρίπτει εν μέρει τη προσφυγή, ο δήμος Θεσσαλονίκης συμμορφώνεται άμεσα με την απόφαση και καλεί τον πρώτο μειοδότη να προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, όπως και γίνεται, με αποτέλεσμα να ανακηρύσσεται οριστικός ανάδοχος στις 5 Νοεμβρίου.
Κατά της απόφασης αυτής, έχουμε νέα, τρίτη στη σειρά προσφυγή και πάλι από το δεύτερο μειοδότη για τυπικούς λόγους, που κατατέθηκε τη Δευτέρα 17 Νοεμβρίου.
Κι έτσι, ενώ οι εργασίες του Πάρκου Μνήμης θα μπορούσαν να έχουν ξεκινήσει από το καλοκαίρι του 2024, κανείς πλέον δεν μπορεί να εκτιμήσει με ασφάλεια το χρόνο έναρξης των εργασιών. «Είναι προφανές, πως οι αλλεπάλληλες προσφυγές οδηγούν σε συνεχή αδιέξοδα και στερούν από την πόλη έναν ζωτικής σημασίας δημόσιο χώρο», τονίζει ο δήμος Θεσσαλονίκης.
Τι «χάνει» η Θεσσαλονίκη
Η ανάπλαση της πλατείας θα υλοποιηθεί βάσει μελέτης των αρχιτεκτόνων Θέμη Χατζηγιαννόπουλου και Κωνσταντίνου Χαραλαμπίδη, η οποία το 2013 είχε κερδίσει το πρώτο βραβείο (από σύνολο 131 προτάσεων) στον σχετικό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό.
Πράσινο: Ιστορικότητα και συναναστροφή είναι τα δυο χαρακτηριστικά που φαίνεται πως θέλουν να «εξυπηρετήσουν» οι δύο αρχιτέκτονες, σε συνδυασμό όμως με την ενίσχυση του πρασίνου, καθιστώντας τη «νέα» πλατεία ένα σύμβολο ανάδειξης της ανάγκης, για αύξηση του εξαιρετικά χαμηλού ποσοστού πρασίνου που διαθέτει σήμερα η Θεσσαλονίκη. Μια κεντρική συστάδα δέντρων, αειθαλών δέντρων, εξυπηρετεί αυτόν τον σκοπό, μαζί με άλλα στοιχεία πρασίνου.
Ιστορικότητα: Ο χώρος της πλατείας Ελευθερίας έχει φιλοξενήσει πλήθος σημαντικότατων ιστορικών γεγονότων. Η ανάδειξη, έστω και υπενθύμιση, αυτών των γεγονότων, που υπερβαίνουν το στενό τοπικό ενδιαφέρον, υλοποιείται με ένα χειρισμό «μεγαλύτερο» από ένα μνημείο ή μια επιγραφή. Η κοσμικής διάστασης υπόμνησή τους πραγματοποιείται μέσω μιας στήλης, που λειτουργεί ως «επιλεκτικό ηλιακό ρολόι επιτρέποντας στις ακτίνες του ηλίου να στοχεύουν αποκλειστικά και με απόλυτη ακρίβεια (μέρας και ώρας) σημεία (μνημεία των ιστορικών γεγονότων) που επισημαίνονται στο δάπεδο της πλατείας».
Το Μνημείο του Ολοκαυτώματος, που σήμερα είναι τοποθετημένο σε έναν περιορισμένο χώρο, μεταξύ της παραλιακής οδού και της οδού Βενιζέλου, μεταφέρεται στο κέντρο της πλατείας και αποκτά τη θέση που του αναλογεί.
Το βυζαντινό τείχος, που αποτελούσε το όριο μεταξύ της πόλης (στεριάς) και θάλασσας, βρίσκεται σήμερα κάτω από την επιφάνεια του χώρου. Από μόνο του το τμήμα αυτό του τείχους φαίνεται να μην παρουσιάζει έντονο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, όπου η ανάδειξή του θα αποτελούσε πρωταρχικό μέλημα. Αντίθετα, όμως, εμφανίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ίδια την ιστορία της πόλης. Στην πρόταση η παρουσία και ανάδειξή του «δεν μετατρέπει τη πλατεία σε αρχαιολογικό χώρο. Αντίθετα, η πλατεία διατηρεί τον ενιαίο χαρακτήρα της, ενώ παράλληλα επισημαίνεται χωρικά η παρουσία του τείχους», με αλλαγή στη δαπεδόστρωση και επιδαπέδια φωτιστικά, που θα «δίνουν» την εικόνα της θέσης του βυζαντινού τείχους.
Πεζοδρομήσεις: Παράλληλα, η πλατεία θα αξιοποιεί τους ήδη υπάρχοντες πεζοδρόμους (Καλαποθάκη, Ρογκότη κτλ), ενώ επισημαίνεται ότι η πλατεία αναπτύσσεται με ενιαίο δάπεδο από φυσικούς λίθους, το οποίο ξεκινά από τα κτήρια της Ίωνος Δραγούμη έως τα κτήρια της Βενιζέλου, καλύπτοντας και τους δρόμους αυτούς περιμετρικά της πλατείας.
Υπόγειος χώρος στάθμευσης
Η προηγούμενη δημοτική αρχή του Κ. Ζέρβα είχε επιμείνει μέχρι τέλους στη λειτουργία εκεί υπαίθριου χώρου στάθμευσης, δείχνοντας σεβασμό στην ανάγκη των κατοίκων για πάρκινγκ. Ο χώρος, άλλωστε, τα τελευταία χρόνια λειτουργεί ως υπαίθριο πάρκινγκ, με εντυπωσιακές πληρότητες (και ανάλογα έσοδα στα ταμεία του δήμου). Η συζήτηση για το αν έπρεπε ή όχι να διατηρηθεί ως προαπαιτούμενο η λειτουργία υπόγειου χώρου στάθμευσης δίχασε την πόλη. Αφενός θεωρήθηκε ότι το έργο θα περιπλεκόταν σε δυσκολία, λόγω γειτνίασης της έκτασης με τη θάλασσα, αλλά και λόγω αρχαιοτήτων της περιοχής, κάτι που αντικρούστηκε όμως από μηχανικούς, που επισήμαιναν ότι το τελικό παραδοθέν έργο θα κόστιζε ίσως λίγο περισσότερο, λόγω της γειτνίασης με τη θάλασσα, ωστόσο, σίγουρα τα έσοδα θα αντιστάθμιζαν αυτό το κόστος.
«Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση αυτή τελείωσε και η απόφαση για μη λειτουργία πάρκινγκ έχει ληφθεί, με τον σχετικό διαγωνισμό να έχει ολοκληρωθεί», τονίζεται από μηχανικούς, που ενεπλάκησαν στον σχεδιασμό για το έργο της ανάπλασης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
