Η σημερινή οδός Βασ. Όλγας ήταν γνωστή από τα τέλη του 18ου αιώνα ως συνοικία των Εξοχών, έξω από τα νοτιοανατολικά τείχη της πόλης. Ξεχώριζε για τις εξοχικές κατοικίες και τα αρχοντικά, κτίσματα-κοσμήματα, κάποια εκ των οποίων… θυσιάστηκαν στον βωμό της αντιπαροχής, ενώ άλλα στέκουν, παρά τη μακρά ιστορία τους, αποκαμωμένα, στη φθορά του χρόνου, «φαντάσματα» του παλιού τους εαυτού.
Δυο από αυτά σε απόσταση αναπνοής ανήκουν στο ιταλικό δημόσιο με το ένα εξ αυτών να έχει πλέον μια δεύτερη ευκαιρία αναγέννησης, ενώ το δεύτερο, που αποτέλεσε αφίσα της δημοφιλούς σειράς American Horror Story, βρίσκεται σε κακή κατάσταση αναμένοντας τη δική του σειρά για να αποκτήσει ξανά ζωή.
Το πρώτο βρίσκεται στη συμβολή του οδών Φλέμινγκ και Βασιλίσσης Όλγας. Πρόκειται για ένα ιστορικό ακίνητο – φιλέτο που η σημερινή του εικόνα δεν μαρτυρά τις εναλλαγές που έζησε από το 1880 και μέχρι σήμερα. Το ακίνητο ανήκε, μέχρι πρόσφατα, στο ιταλικό δημόσιο και πλέον βρίσκεται στα χέρια της Lidl Hellas, η οποία έφτασε στο τελικό deal μετά από αρκετό χρόνο διαπραγματεύσεων. Πρόκειται για ένα μεγάλο αστικό κτιριακό συγκρότημα, που λόγω της έκτασής του διευκολύνει εξαιρετικά την αξιοποίησή του, ίσως και με περισσότερες της μιας χρήσης.
Πάντως, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, δεν έχει ακόμη ξεδιπλωθεί το σχέδιο για την αξιοποίηση του ακινήτου, που εκτείνεται σε 16.500 τμ., κάτι που πρόκειται να γίνει το επόμενο διάστημα, εφόσον ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες που υπάρχουν λόγω του μεγέθους και της κατάστασης του ακινήτου.
Η ιστορία του κτηρίου
Στα μέσα της δεκαετίας του 1880 κατασκευάστηκε, στη θέση που βρίσκεται σήμερα το εν λόγω κτήριο, η Βίλα Ίντα, που αποτέλεσε ένα από τα πρώτα έργα του Βιταλιάνο Ποζέλι στη Θεσσαλονίκη. Πήρε το όνομά της από την Ίντα Μοντιάνο, σύζυγο του χρηματιστή Λεβή Μοντιάνο. Το 1911 η βίλα αγοράζεται από τον πρώην δήμαρχο της πόλης, Ουλουσή Μπέη, που δέκα χρόνια μετά την πούλησε στο ιταλικό κράτος.
Το 1933 στην πίσω μεριά του οικοπέδου οι αρχιτέκτονες Mario Paniconi και Giuglio Pediconi έχτισαν το ιταλικό σχολείο «Umberto Primo». Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μετατράπηκε σε ιταλικό νοσοκομείο ενώ στις αρχές της δεκαετίας του ´50 περνάει στα χέρια του ελληνικού δημοσίου ως εχθρική περιουσία.
Παραμένει κλειστό μέχρι το 1958 όποτε μεταβιβάζεται στο Ιταλικό Μονοπώλιο Καπνού μαζί με το σχολείο. Η Βίλα Ίντα κατεδαφίζεται και τη θέση της παίρνει η καπναποθήκη του Ιταλικού Μονοπωλίου Καπνού που λειτούργησε από το 1962 έως το 1968. Το κτήριο διαμερισμάτων, επίσης του 1958, προοριζόταν αρχικά για τους υπαλλήλους της καπναποθήκης και αργότερα για τους καθηγητές του Ινστιτούτου.
Τα κτήρια του συγκροτήματος παρέμειναν χωρίς χρήση μέχρι το 1977, όταν το Ιταλικό Ινστιτούτο εγκαταστάθηκε στο κτήριο του παλιού σχολείου. Το 2014, έπειτα από 51 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στα πολιτιστικά δρώμενα της Θεσσαλονίκης, το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο έκλεισε με απόφαση της ιταλικής κυβέρνησης, σβήνοντας ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης, καθώς θυσιάστηκε στο βωμό της τότε οικονομικής κρίσης.
Το νοσοκομείο Λοιμωδών
Ένα τρίτο σημαντικό ακίνητο, ιδιοκτησίας του ιταλικού δημοσίου είναι το πρώην Νοσοκομείο Λοιμωδών Νόσων, στην αρχή της οδού Λαμπράκη, που έπαυσε να λειτουργεί το 2013. Η ανάγκη ανέγερσης ιταλικού νοσοκομείου προέκυψε στα τέλη του 19ου αιώνα, λόγω του αυξημένου αριθμού των μελών της ιταλικής κοινότητας στη Θεσσαλονίκη.
Ο Πιέρο Αριγκόνι εκπόνησε τα σχέδια του νοσοκομείου, το οποίο τυπολογικά εντάσσεται στα νοσοκομεία πτέρυγας, ενώ μορφολογικά υπακούει στο ρεύμα του Εκλεκτικισμού. Το νοσοκομείο λειτούργησε επίσημα το 1895 με την ονομασία «Ιταλικό Γ.Ν. Βασίλισσα Μαργαρίτα» και συντηρήθηκε κατά βάση από δωρεές πλούσιων Ιταλών. Στη δεξιά πτέρυγα του νοσοκομείου ιδρύθηκε το 1910 σανατόριο σε σχέδια του Ελί Μοδιάνο, ως αυτοτελές παράρτημα.
Το νοσοκομείο λειτούργησε έως το 1944 ως «Ιταλικό Γενικό Νοσοκομείο», με εξαίρεση την περίοδο του α ´ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν μετατράπηκε σε στρατιωτικό. Τα πράγματα αλλάζουν το 1945, όταν ξεκίνησε να λειτουργεί σε αυτό το Γ’ Κρατικό Νοσοκομείο Λοιμωδών Νόσων. Το 1984 το κτήριο χαρακτηρίστηκε διατηρητέο. Έκτοτε πέρασε στην τελευταία φάση λειτουργίας του. Με την ένταξή του στο ΕΣΥ, μετονομάζεται σε «Δημόσιο Νοσοκομείο Ειδικών Παθήσεων Θεσσαλονίκης».
Το νοσοκομείο σταμάτησε να λειτουργεί το 2013.
Η βίλα Τζεμποργά
Στην απέναντι πλευρά της Βασιλίσσης Όλγας στο νούμερο 20, λίγα μέτρα μακρύτερα βρίσκεται ένα πάλαι ποτέ εμβληματικό κτήριο, η βίλα Τζεμποργά. Πρόκειται για τριώροφο κτήριο, χαρακτηριστικό παράδειγμα του νεομπαρόκ εκλεκτικισμού, που βρίσκεται σε οικόπεδο 1.845 τ.μ.
Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, για το κτήριο που ρημάζει στην πορεία του χρόνου, δεν αποκλείεται σύντομα να μάθουμε καλά νέα που θα αφορούν την αναγέννηση του. Τη βίλα Τζεμπρογά χρησιμοποίησε ο Θόδωρος Αγγελόπουλος για τις ανάγκες των γυρισμάτων της ταινίας «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» ενώ το 2014 η …εντυπωσιακή πρόσοψη του εγκαταλειμμένου διατηρητέου έγινε προωθητική αφίσα για την τρίτη σεζόν της διάσημης σειράς American Horror Story.
Η βίλα κτίσθηκε το 1878 για τον γαλλικής υπηκοότητας Εβραίο έμπορο Τζεμποργά από τον αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη. Τον Οκτώβριο του 1894 το ακίνητο πωλήθηκε στον δικηγόρο Εμμανουήλ Ραφαήλ Σαλέμ για αυτό και είναι γνωστότερη ως βίλα Σαλέμ.
Στη συνέχεια, το 1919 η βίλα ενοικιάστηκε από το Ιταλικό Προξενείο και αγοράστηκε από το ιταλικό κράτος το 1924. Το ιταλικό προξενείο στεγάστηκε στην έπαυλη έως τον σεισμό του 1978. Το 1984 πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης, ωστόσο, έκτοτε, δεν απέκτησε νέο ιδιοκτήτη με τα αγριόχορτα να το πνίγουν.
Το 2019 έγινε προσπάθεια πώλησης, μέσω δημοπρασίας. Δεν κατόρθωσε να περάσει στην ιδιοκτησία τoυ επιχειρηματία Λεωνίδα Ζησιάδη, που σύμφωνα με πληροφορίες της εποχής, ήθελε να το μετατρέψει σε ξενοδοχείο πολυτελείας, καθώς υπήρχε σημαντική οφειλή του πωλητή στο ελληνικό Δημόσιο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
