Στο σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα της Κυριακής προ των Φώτων (Μαρκ. 1:1-8), περιγράφεται η παρουσία του Ιωάννου του Προδρόμου στον Ιορδάνη ποταμό και το βάπτισμα, το οποίο τελούσε στα πλήθη των ανθρώπων.
Το βάπτισμα αυτό αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές θεολογικές προεικονίσεις της εκκλησιαστικής ζωής. Στην καρδιά του κηρύγματος του Προδρόμου δεσπόζει η φράση: «Εγώ σας βάπτισα με νερό, εκείνος όμως θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα» (Μάρκ. 1:8). Με αυτή τη σύντομη αλλά εξαιρετικά πυκνή δήλωση, ο Ιωάννης δεν υποβαθμίζει το έργο του· αντίθετα, το τοποθετεί συνειδητά στην ορθή θέση του, ως έργο προδρομικό, ως προετοιμασία για την ερχόμενη και ριζικά νέα πραγματικότητα που φέρνει ο Χριστός.
Το βάπτισμα του Ιωάννη είναι βάπτισμα μετάνοιας. Το νερό λειτουργεί ως σημείο καθαρμού, ως εξωτερική έκφραση μιας εσωτερικής στροφής. Ο άνθρωπος καλείται να αναγνωρίσει την αμαρτία του, να την ομολογήσει και να αλλάξει πορεία ζωής. Πρόκειται για ένα αναγκαίο και αποφασιστικό πρώτο βήμα, αλλά όχι για τον τελικό προορισμό. Το νερό μπορεί να καθαρίσει το σώμα και να σηματοδοτήσει την απόφαση του ανθρώπου, δεν μπορεί όμως από μόνο του να μεταμορφώσει την καρδιά.
Εδώ ακριβώς ανατέλλει η υπόσχεση του Μεσσία. Το βάπτισμα «με Άγιο Πνεύμα» (Μάρκ. 1:8) δεν είναι απλώς μία εντονότερη θρησκευτική εμπειρία, αλλά μία νέα ύπαρξη. Το Άγιο Πνεύμα δεν αγγίζει τον άνθρωπο μόνο εξωτερικά· κατοικεί μέσα του, τον αναγεννά και τον εντάσσει σε ένα νέο σώμα, την Εκκλησία. Η μετάβαση από το βάπτισμα του νερού, στο βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος σηματοδοτεί τη μετάβαση από την ατομική μετάνοια στη συλλογική ζωή της Χάριτος του Θεού.
Η Εκκλησία, η οποία φανερώθηκε στον κόσμο την ημέρα της Πεντηκοστής, είναι καρπός αυτού του βαπτίσματος. Δεν αποτελεί απλώς θεσμό ή ηθική κοινότητα, αλλά ζωντανό σώμα που υπάρχει και κινείται «με τη δύναμη του Πνεύματος» (πρβλ. Ρωμ. 8:9). Είναι χαρισματική κοινότητα, όπου τα χαρίσματα δεν δίνονται για ατομική προβολή, αλλά για τη διακονία και την οικοδομή όλων.
Όπως το πλήθος συνέρρεε στον Ιορδάνη, ακούγοντας «φωνή κάποιου που φωνάζει στην έρημο: ετοιμάστε τον δρόμο του Κυρίου» (Μάρκ. 1:3), έτσι και σήμερα ως Εκκλησία καλούμαστε να προετοιμάζουμε δρόμους, όχι απλώς με λόγια, αλλά με ζωή εμποτισμένη από το Άγιο Πνεύμα. Το βάπτισμα του Ιωάννη μας θυμίζει ότι χωρίς μετάνοια δεν υπάρχει άνοιγμα στη χάρη, και το βάπτισμα της Εκκλησίας μάς καλεί να ζούμε καθημερινά τη μεταμορφωτική παρουσία του Αγίου Πνεύματος, που ανακαινίζει τον άνθρωπο και μεταμορφώνει τον κόσμο.
