Και το 2025 το νεοελληνικό κράτος αναζήτησε προστάτες για να μπορέσει να υπάρξει σε μια περιοχή που από την αρχαιότητα παρουσιάζει έντονη ρευστότητα. Ευτυχώς, κάθε γεωπολιτική ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα, με τη σημερινή της μορφή, είναι χρήσιμη. Με την σημερινή της, όχι με τα διαχρονικά της οικουμενικά χαρακτηριστικά.
Αυτά λίγο πολύ εξέλειπαν με την έκλειψη του Ρήγα, την δολοφονία του Καποδίστρια και την ατυχή Μικρασιατική Εκστρατεία. Έκτοτε επικράτησε η λογική ενός, όσο γίνεται, μικρού ελλαδικού κράτους των «αυτοχθόνων» που επιβλήθηκαν και στο Σύνταγμα του 1844.
Η σημερινή κρατική μορφή της Ελλάδας είχε μια ευκαιρία να ανοίξει τα φτερά της την δεκαετία του 90 αλλά την απώλεσε διότι ο συγκεντρωτισμός και ο μικροελλαδισμός της έχουν την ελκτική δύναμη μιας μαύρης οπής. Τα καταπίνουν όλα και άπαξ και περάσεις τον ορίζοντα γεγονότων έχεις τελειώσει. Ο κόσμος σου περιστρέφεται στο λεκανοπέδιο. Στο εσωτερικό της μαύρης τρύπας.
Αντιθέτως, η γειτονική Τουρκία παρά το γεγονός ότι έφθασε το 1922 στα πρόθυρα της διάλυσης, ανέπτυξε μια ισχυρή ιδεολογική τάση γύρω από τον τουρκισμό είτε με την κεμαλική είτε με την ισλαμική του μορφή. Αλλά και αυτής η ιδεολογία σήμερα αμφισβητείται από την πολυπληθέστερη κουρδική εθνότητα. Οι εξελίξεις θα είναι καθοριστικές για την Τουρκία.
Έχει, όμως, η Τουρκία την συμπεριφορά αυτοκρατορίας. Σου κάνει χάρη όταν συμφωνεί μαζί σου έστω και αν από την συμφωνία βγαίνει η ίδια κερδισμένη.
Η Διακήρυξη Φιλίας που η Αθήνα υπέγραψε με την Τουρκία είναι μια τέτοια περίπτωση.
Το 2025 ολοκληρώνεται χωρίς θερμό επεισόδιο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οι παραβιάσεις μειώθηκαν, το Αιγαίο απομακρύνθηκε από την καθημερινή ένταση και οι στρατιωτικές κινήσεις απέκτησαν πιο ελεγχόμενο χαρακτήρα. Η εικόνα αυτή αποδόθηκε πολιτικά στη «Διακήρυξη Φιλίας και Καλής Γειτονίας» του Δεκεμβρίου 2023. Δύο χρόνια μετά, όμως, το ερώτημα δεν είναι αν η Διακήρυξη απέτρεψε μια κρίση, αλλά αν παρήγαγε κάποιο αποτέλεσμα για την ελληνική πλευρά. Η απάντηση είναι αρνητική. Αντιθέτως, η Τουρκία βγήκε ωφελημένη. Καθώς αναμίχθηκε στα βαθιά νερά της μεσανατολικής κρίσης ήθελε τα νότα της καλυμμένα. Και η, μονίμως, φοβική Αθήνα έσπευσε να παράσχει τις διαβεβαιώσεις που ήθελε η Άγκυρα. Επιπλέον την «ξέπλυνε» ως επιθετική δύναμη στο ευρωπαϊκό και διεθνές πεδίο όταν το εύλογο ερώτημα της διεθνούς κοινότητας σε κάθε καταγγελία της τουρκικής επιθετικότητας είναι «μα αφού υπογράψατε διακήρυξη φιλίας, πως διαμαρτύρεστε τώρα».
Η Ελλάδα επένδυσε στη διαχείριση της έντασης. Αλλά ούτε το casus belli ήρθη, ούτε οι «γκρίζες ζώνες» αποσύρθηκαν και η αμφισβήτηση των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών επανεμφανίστηκε με πιο τεχνικό, λιγότερο θορυβώδη λόγο. Η ένταση μειώθηκε· η στρατηγική όχι.
Το πιο αποκαλυπτικό επεισόδιο του 2025 δεν εκτυλίχθηκε στη θάλασσα αλλά στα χαρτιά. Η κατάρτιση του ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, έπειτα από καθυστέρηση και πίεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήταν θεσμικά αναγκαία. Πολιτικά, όμως, ανέδειξε την ελληνική αμηχανία να αποτυπώσει έγκαιρα τον θαλάσσιο χώρο της. Η Τουρκία απάντησε με αντι-χάρτες και ρητορική περί «κλειστών θαλασσών», επιδιώκοντας όχι άμεση επιβολή τετελεσμένων αλλά εγγραφή αμφισβήτησης. Στον σύγχρονο πόλεμο χαμηλής έντασης, το ζητούμενο είναι να θολώσεις το πεδίο ώστε να καθίσταται διαπραγματεύσιμο.
Το 2025 επιβεβαίωσε ότι η Λιβύη παραμένει εργαλείο της τουρκικής στρατηγικής αν και οι σχέσεις των δύο χωρών περνούν κατά καιρούς δυσκολίες. Η κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ από την Τρίπολη και η επίθεση στην ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία δεν είναι αυτόνομη λιβυκή πρωτοβουλία· εντάσσονται στην προσπάθεια αναβίωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου μέσω έμμεσων νομικών κινήσεων. Στόχος δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η αποτροπή τρίτων παρουσιάζοντας την περιοχή ως «αμφισβητούμενη».
Η αιγυπτιακή αντίδραση στον ελληνικό ΘΧΣ υπενθύμισε ότι οι περιφερειακές συμμαχίες δεν λειτουργούν αυτόματα. Η Αίγυπτος δεν αμφισβήτησε ευθέως κυριαρχία, αλλά κατέστησε σαφές πως οι χαρτογραφικές αποτυπώσεις είναι διαπραγματευτικό πεδίο. Το ενδεχόμενο αποδυνάμωσης της θαλάσσιας συνέχειας Ελλάδας–Κυπριακή Δημοκρατία είναι στρατηγικό διακύβευμα.
Μέσα στο 2025 άρχισε να αναβαθμίζεται ο άξονας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ως δομή ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Για το Ισραήλ, η τουρκική στρατιωτική εδραίωση στα κατεχόμενα της Κύπρου συνιστά δυνητική απειλή. Ο άξονας αποκτά έτσι αποτρεπτική αξία που υπερβαίνει το Κυπριακό.
Η Αθήνα κράτησε τη σύμπραξη σε χαμηλό πολιτικό προφίλ, φοβούμενη ότι θα «ενοχλήσει» το αφήγημα των ήρεμων νερών. Η Τουρκία μετά την τριμερή στο Ισραήλ διακήρυξε, ουσιαστικά, το τέλος της «αθηναϊκής φιλίας».
Το 2025 κατέδειξε ότι τα Βαλκάνια παραμένουν κρίσιμη αλλά υποτιμημένη ζώνη για την Ελλάδα. Με την Αλβανία, η στασιμότητα απέκτησε αρνητική δυναμική. Η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών έμεινε ανοικτή, η υπόθεση Χιμάρας συνέχισε να δηλητηριάζει το κλίμα και η Αθήνα κινήθηκε χωρίς μακροπρόθεσμη πολιτική.
Γεωπολιτικά, η Αλβανία λειτουργεί ως δίοδος τουρκικής επιρροής στα δυτικά Βαλκάνια. Η απουσία καθαρής ελληνικής στρατηγικής είναι εμφανής. Το ίδιο και με τα Σκόπια. Και οι δύο χώρες λειτουργούν ως περιοχές κάθε είδους τουρκικών συμφερόντων. Η Τουρκία περικυκλώνει την Ελλάδα. Η Αθήνα αδυνατεί να διαμορφώσει πολιτική.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 2025 η Ελλάδα κινήθηκε θεσμικά αλλά δεν κατάφερε να περιορίσει την επιρροή της Άγκυρας. Η Τουρκία αντιμετωπίζεται από πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως αναγκαίος εταίρος στο μεταναστευτικό και στη Μέση Ανατολή. Η ισορροπία γέρνει σε βάρος της Αθήνας.
Το 2025 οι ελληνοαμερικανικές ενεργειακές σχέσεις απέκτησαν σαφέστερο γεωπολιτικό βάθος. Η Ελλάδα είναι χρήσιμη αλλά όχι αναγκαία για την αμερικανική γεωπολιτική. Οι συμφωνίες που συνήφθησαν δεν συνιστούν συμμαχία ασφάλειας, αλλά δημιουργούν πλέγμα συμφερόντων που αυξάνει το πολιτικό κόστος αμφισβήτησης της ελληνικής ΑΟΖ.
Η Ελλάδα το 2025 αγόρασε ηρεμία, αλλά δεν μετέτρεψε τον χρόνο σε στρατηγικό κέρδος. Η Τουρκία αξιοποίησε την αποκλιμάκωση για να συνεχίσει την αναθεωρητική της πορεία με χαμηλότερο κόστος. Το πιθανότερο σενάριο για το 2026 είναι η συνέχιση της ίδιας λογικής: χαμηλή ένταση στο πεδίο, αυξημένη πίεση σε χάρτες, νομικά κείμενα. Αν δεν αλλάξει κάτι ουσιαστικό, η Ελλάδα θα έχει περισσότερη «ηρεμία» αλλά λιγότερο έλεγχο της ατζέντας.
