Το σημερινό Ευαγγελικό ανάγνωσμα (Λουκ. 17:12-19), μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα βαθύ υπαρξιακό ερώτημα: γιατί, ενώ και οι δέκα λεπροί καθαρίστηκαν, μόνο ένας επέστρεψε για να ευχαριστήσει; Το θαύμα ήταν κοινό για όλους, η ανταπόκριση, όμως, της καρδιάς διέφερε, αναδεικνύοντας, έτσι, το διαχρονικό δίπολο ευχαριστίας και αχαριστίας, που διαπερνά την ανθρώπινη ιστορία και αγγίζει τον καθένα μας προσωπικά.
Οι δέκα λεπροί ζουν στο περιθώριο, αποκλεισμένοι από την κοινωνία και αναγκασμένοι να φωνάζουν από μακριά, ζητώντας έλεος. Ο Χριστός δεν τους αγγίζει, ούτε τους θεραπεύει επιτόπουꞏ τους καλεί, όμως, να υπακούσουν στην εντολή: «Πηγαίνετε να παρουσιαστείτε στους ιερείς» (Λουκ. 17:14). Η παραπομπή αυτή στον Μωσαϊκό Νόμο (Λευϊτ. 13–14) θυμίζει ότι μόνο οι ιερείς μπορούσαν να βεβαιώσουν τον καθαρισμό από τη λέπρα και να επιτρέψουν την επανένταξη του ανθρώπου στην κοινότητα. Ο Χριστός, δηλαδή, ζητά από αυτούς μια πράξη πίστης και υπακοής πριν ακόμη φανεί η θεραπεία. Και καθώς πορεύονται, καθαρίζονται. Όλοι λαμβάνουν το δώρο, αλλά μόνο ένας-και μάλιστα Σαμαρείτης- επιστρέφει για να δοξάσει τον Θεό.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σχολιάζει αυστηρά: «Τίποτε δεν είναι τόσο δυσάρεστο στον Θεό όσο η αχαριστία· διότι αυτή καθιστά τον άνθρωπο ανάξιο και για όσα έλαβε και για όσα πρόκειται να λάβει» (PG 57, 331). Η αχαριστία δεν είναι απλώς λήθη· είναι πνευματική τύφλωση. Οι εννέα δεν αρνήθηκαν το θαύμαꞏ απλώς θεώρησαν το δώρο ως κάτι αυτονόητο. Η ευχαριστία, αντίθετα, προϋποθέτει ταπείνωση: την επίγνωση ότι όσα έχω δεν αποτελούν αποκλειστικά προσωπικό επίτευγμα, αλλά δωρεά.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής τονίζει: «Ευγνώμων είναι εκείνος που γνωρίζει ότι κάθε αγαθό, μικρό ή μεγάλο, προέρχεται από τον Θεό και επιστρέφει σε Αυτόν με δοξολογία» (PG 90, 1045). Αυτό ακριβώς έπραξε ο ένας λεπρός: δεν περιορίστηκε σε τυπική ευχαριστία, αλλά επέστρεψε επιζητώντας τη σχέση. Διότι η ευχαριστία δεν είναι λόγος, αλλά σχέση. Γι’ αυτό και ο Χριστός του λέει: «Η πίστη σου σε έσωσε» (Λουκ. 17:19). Οι υπόλοιποι θεραπεύτηκαν σωματικά· αυτός, όμως, σώθηκε ολόκληρος.
Ο σύγχρονος άνθρωπος παλεύει να παραμείνει ευγνώμων μέσα στην αφθονία, στη συνήθεια, στην αυτάρκεια. Όσο περισσότερα αποκτά, τόσο πιο εύκολα λησμονεί. Η Εκκλησία, όμως, μας καλεί σε διαρκή ευχαριστία – όχι τυχαία η καρδιά της λατρείας μας είναι η Θεία Ευχαριστία. Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν: μοιάζουμε με τους εννέα ή με τον έναν; Και ας θυμηθούμε ότι η αληθινή πίστη γεννιέται εκεί όπου η ευεργεσία γίνεται δοξολογία και η χάρη μεταμορφώνεται σε ευχαριστία.
