Το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα (Λουκ. 19:1–10), αφηγείται την ιστορία του αρχιτελώνη Ζακχαίου, με τρόπο που ξεπερνά τη συγκίνηση μιας προσωπικής μεταστροφής, αποκαλύπτοντας δυναμικά, την είσοδο του Χριστού στον χρόνο, στην ιστορία και, κυρίως, στον «οίκο» κάθε ανθρώπου. Η φράση-κλειδί «σήμερα ήρθε η σωτηρία σε αυτό το σπίτι, γιατί και αυτός είναι παιδί του Αβραάμ» (Λουκ. 9:19) εκφράζει τον πυρήνα του ευαγγελικού μηνύματος: η σωτηρία δεν αποτελεί μια μελλοντική υπόσχεση, αλλά μια πραγματικότητα που βιώνεται στο παρόν, όταν ο άνθρωπος ανοίγει την καρδιά του στον Θεό.
Ο Ζακχαίος δεν παρουσιάζεται ως υπόδειγμα ηθικής τελειότητας. Ως αρχιτελώνης και πλούσιος, είναι κοινωνικά στιγματισμένος και πνευματικά απομονωμένος. Κι όμως, μέσα του σιγοκαίει μια ανήσυχη αναζήτηση: «ζητούσε να γνωρίσει ποιος είναι ο Ιησούς». Αυτή του η επιθυμία, παρότι ατελής, γίνεται η απαρχή της σωτηρίας του. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, άλλωστε, σημειώνει: «δεν είναι αξιέπαινη μόνο η αρετή, αλλά και η καλή πρόθεση· γιατί από αυτήν αρχίζουν όλα» (PG 57, 378).
Το «σήμερον» του Χριστού είναι καθοριστικής σημασίας. Δεν υπόσχεται σωτηρία «αύριο» ούτε την αναβάλλει «μέχρι να διορθωθεί πλήρως» ο άνθρωπος. Η θεία χάρη προηγείται και γεννά τη μετάνοια. Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας τονίζει ότι «ο Χριστός, πλησιάζοντας τον Ζακχαίο, γέννησε μέσα του τη μετάνοια· γιατί δεν προηγήθηκε η διόρθωση της ζωής του, αλλά η φιλανθρωπία» (PG 72, 736). Η σωτηρία προσφέρεται ως δωρεά, που καλεί τον άνθρωπο σε ελεύθερη έμπρακτη ανταπόκριση.
Ο χαρακτηρισμός του Ζακχαίου ως «υιού Αβραάμ» δεν αφορά απλώς στην καταγωγή του, αλλά δηλώνει την αποκατάστασή του μέσα στον λαό του Θεού. Ο άγιος Αμβρόσιος Μεδιολάνων επισημαίνει: «Δεν κάνει κάποιον υιό του Αβραάμ το αίμα (η καταγωγή), αλλά η πίστη· και αυτή αναγνωρίζεται μέσα στη μετάνοια» (Expositio Evangelii secundum Lucam, VIII, 89). Μετανοώντας, ο Ζακχαίος επανεντάσσεται στην κοινότητα και θεραπεύεται η ρήξη που είχε προκαλέσει η αδικία.
Η σωτηρία, ωστόσο, δεν περιορίζεται σε εσωτερική εμπειρία. Εκφράζεται και κοινωνικά: με ελεημοσύνη, αποκατάσταση αδικιών και έμπρακτη δικαιοσύνη, όπως επισημαίνει και ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «η αληθινή μετάνοια φαίνεται στα έργα και όχι μόνο στα λόγια» (Κεφάλαια περί αγάπης, Α΄, 27).
Το μήνυμα του Ζακχαίου παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο. Σε μια εποχή αναβολών και πνευματικής αδράνειας, ο Χριστός επαναλαμβάνει και σε εμάς: «σήμερον». Σήμερα μπορεί να γίνει σωτηρία στον οίκο μας, αν Του ανοίξουμε την πόρτα. Γιατί «ο Υιός του Ανθρώπου ήρθε να αναζητήσει και να σώσει αυτόν που είχε χαθεί», όχι κάποτε, αλλά τώρα.
