Έναν αιώνα μετά τη χάραξη των συνόρων στη Μέση Ανατολή από Γαλλία και Αγγλία, οι ΗΠΑ, που τότε ήταν απούσες από τη διαδικασία, λόγω της εσωστρεφούς εξωτερικής πολιτικής που ακολουθούσε ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον, επιχειρούν να αναδιαμορφώσουν τις ισορροπίες, πιθανόν και τα σύνορα, στη Μέση Ανατολή.
Μετά το Ιράκ, το οποίο στην ουσία τριχοτομήθηκε μετά την επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου» (1991) και την επακουλουθήσασα ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν (2003), τώρα είναι η σειρά της Συρίας να «αναδιαμορφωθεί».
Οι Δρούζοι στο Νότο ήδη έχουν αποκτήσει de facto την αυτονομία τους, με την ισχυρή υποστήριξη του Ισραήλ, ενώ οι Κούρδοι από το 2014 είναι κυρίαρχοι σε μια εκτεταμένη περιοχή, που αποτελεί περίπου το ένα τρίτο της Συρίας, με την ισχυρή υποστήριξη των ΗΠΑ.
Η Τουρκία, φοβούμενη ότι αυτή η διαδικασία της «αναδιαμόρφωσης» των ισορροπιών, μετά το Ιράκ και τη Συρία, μπορεί να επεκταθεί και στις νοτιοανατολικές της περιοχές, που κατοικούνται κυρίως από Κούρδους, για να προλάβει τις εξελίξεις, προσπαθεί να κάνει μια συμφωνία με τους Κούρδους, να τους «τραβήξει» από τον έλεγχο των ΗΠΑ και του Ισραήλ και να τους προσεταιριστεί η ίδια, για να αποκτήσει τον έλεγχο των εξελίξεων.
Στο πλαίσιο αυτό η κυβέρνηση Ερντογάν-Μπαχτσελί, με δική της πρωτοβουλία, ξεκίνησε αυτήν την διαδικασία συμφωνίας-προσεταιρισμού των Κούρδων, προσπαθώντας να ελέγξει τις εξελίξεις μέσω διαλόγου που ξεκίνησε με τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ηγέτη των Κούρδων, που βρίσκεται στη φυλακή του Ιμραλί από το 1999.
Η διαδικασία δεν είναι εύκολη, όπως μας την περιγράφει ο Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ, σε άρθρο του στην εφημερίδα Τζουμχουριέτ, μετάφραση του οποίου ακολουθεί:
«Δεν σας φάνηκαν περίεργα τα λόγια του Μπαχτσελί, “Είμαστε αποφασισμένοι να τελειώσουμε με την τρομοκρατία, και ας καταλήξουμε στην αγχόνη”; Όταν ο Μπαχτσελί λέει, “Αν τελειώσει η τρομοκρατία, θα είμαι μια χαρά και χωρίς το Νόμπελ Ειρήνης”, υπάρχει μια λογική σε αυτό. Επειδή η επίλυση του προβλήματος της τρομοκρατίας που διαρκεί μισόν αιώνα είναι, ναι, άξια των πιο πολύτιμων βραβείων ειρήνης της Τουρκίας και του κόσμου».
Γιατί λοιπόν έρχεται στο μυαλό η αγχόνη και όχι το Βραβείο Ειρήνης; Γιατί εκφράζεται η άποψη ότι ο τερματισμός της τρομοκρατίας και η έλευση της ειρήνης θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αγχόνη; Είναι απλώς λόγω της αντίδρασης της αντιπολίτευσης;
Όταν άκουσα τα λόγια του Μπαχτσελί, σκέφτηκα, «Είναι αυτό το σύνδρομο Ντολμάμπαχτσε;» Υπενθυμίζεται ότι τα στελέχη του AKP και Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) το 2015 είχαν υπογράψει τη «συμφωνία Ντολμάμπαχτσε» στην προηγούμενη πρωτοβουλία για επίλυση του προβλήματος και πόζαραν περήφανα με τον Ερντογάν παρόντα στη φωτογραφία. Τι συνέβη στη συνέχεια; Ο Ερντογάν είπε: «Εκείνη η φωτογραφία στο Ντολμάμπαχτσε ήταν λάθος. Διαπίστωσα ότι ήταν λάθος η διαδικασία του Ντολμάμπαχτσε» και έτσι τερματίστηκε τότε η πρωτοβουλία. Στη συνέχεια, την ίδια χρονιά, ακολούθησε ο πόλεμος των χαρακωμάτων από πλευρά των μαχητών του ΡΚΚ, σε πολλές πόλεις της Τουρκίας. Σε εκείνες τις μάχες 793 μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας έπεσαν μάρτυρες και, σύμφωνα με έκθεση του Ιδρύματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων TİHV, 310 πολίτες και άγνωστος αριθμός μελών του PKK έχασαν τη ζωή τους.
Ποιος ήταν ο κύριος λόγος για τη μετάβαση από το Ντολμάμπαχτσε στον πόλεμο των χαρακωμάτων; Ήταν η άνοδος της κυριαρχίας των Κούρδων του PKK/SDF στη βορειοανατολική Συρία. Τι συζητείται, λοιπόν, στη σημερινή πρωτοβουλία μέσω του Οτζαλάν; Αν θα ενσωματωθούν οι στρατιωτικές δυνάμεις του PKK/SDF στο συριακό κράτος και τον στρατό ως σχηματισμοί οι κατά μόνας ο κάθε μαχητής; Αυτό θα καθορίσει ουσιαστικά τη θέση της Άγκυρας σχετικά με την παρουσία του PKK στη βορειοανατολική Συρία.
Δεν νομίζετε ότι οι ίδιοι παράγοντες που ανοίγουν ξανά σήμερα την διαδικασία συνεννόησης με τους Κούρδους οφείλουν στην κοινωνία μια συγγνώμη και αυτοκριτική, αφού οι ίδιοι έδωσαν τέλος στη διαδικασία που είχε ξεκινήσει στο Ντολμάμπαχτσε, που οδήγησε στον πολύνεκρο πόλεμο των χαρακωμάτων;
Όπως ανέφερα παραπάνω, η προηγούμενη πρωτοβουλία του AKP-HDP τερματίστηκε λόγω πολέμου χαρακωμάτων, μια αντανάκλαση της αυξανόμενης δύναμης του PKK στη βορειοανατολική Συρία.
Η ουσία της σημερινής πρωτοβουλίας, όπως την βλέπει ο Οτζαλάν, είναι η εξής: Το PKK δεν επιδιώκει πλέον ένα κράτος, μια ομοσπονδία ή ακόμα και αυτονομία στην Τουρκία, αλλά σε αντάλλαγμα, θέλει η Άγκυρα να αποδεχτεί την ίδρυση ενός κράτους από το PKK στη βορειοανατολική Συρία.
Φαίνεται ότι υπάρχουν δύο πτέρυγες σε επίπεδο κράτους/κυβέρνησης, η μία θετική και η άλλη αρνητική, σχετικά με αυτό το αίτημα.
Αυτό το ζήτημα ήταν επίσης κεντρικό στην ημερήσια διάταξη της επίσκεψης της κοινοβουλευτικής επιτροπής στο Ιμραλί. Πράγματι, η δήλωση που έκανε η συμπρόεδρος του κόμματος DEM, Τουλάι Χατίμογουλλαρι, μετά την επιστροφή της αντιπροσωπείας AKP-MHP-DEM από το Ιμραλί, επισημαίνει τα εξής: «Κατά τη διάρκεια της συνάντησης έγιναν σημαντικές εκτιμήσεις που θα ρίξουν φως στην επίλυση του συριακού προβλήματος. Ο Οτζαλάν παρουσίασε μια προοπτική που θα μπορούσε να είναι το κλειδί για τη διαδικασία επίλυσης, ειδικά για τη βορειοανατολική Συρία και για τη Συρία στο σύνολό της».
Όλοι θέλουμε να τερματιστεί η τρομοκρατία. Όλοι θέλουμε να εξαλειφθεί το PKK, που ξεκίνησε τη δράση του με την εκκαθάρισης των σοσιαλιστών από την ανατολική και νοτιοανατολική Τουρκία, μαζί με όλα τα παρακλάδια του. Ως η πλειοψηφία των Κούρδων, θέλουμε οι Κούρδοι, απαλλαγμένοι από την «αναγκαστική πατρωνία» της τρομοκρατικής οργάνωσης, να έχουν μεγαλύτερη επιρροή στην πολιτική σκηνή σε ενωμένη βάση. Ωστόσο, δεν θέλουμε οι ίδιοι δρώντες να επαναλαμβάνουν την ίδια παλιά ιστορία ξανά και ξανά.
Είμαι αντίθετος σε αυτήν την πρωτοβουλία επειδή, πρώτον, δεν έχει καμία σχέση με «λύσεις, ειρήνη ή εκδημοκρατισμό» και, δεύτερον, αφορά την επιδίωξη της κυβέρνησης να αποκτήσει ένα μερίδιο της νέας τάξης πραγμάτων στη Μέση Ανατολή των ΗΠΑ στο εξωτερικό και, στο εσωτερικό, να ανοίξει το δρόμο για να γίνει ο Ερντογάν πρόεδρος για τέταρτη θητεία.
Επειδή αυτή είναι η ίδια η ουσία της πρωτοβουλίας, ορισμένοι από τους δευτερεύοντες δρώντες της δεν μπορούν να υπερασπιστούν με σιγουριά τις ενέργειές τους.»
Αυτά μας λέει ο Γκιουλέρ, ο οποίος σημειωτέον είναι Κούρδος που δεν συμφωνεί με το ΡΚΚ. Πάντως, η διαδικασία, όπως την εξηγεί ο αρθρογράφος, έχει τεράστια σημασία για ολόκληρη την περιοχή, ειδικά αν τελικά ο Ερντογάν, για να σώσει το πολιτικό του «τομάρι», αποδεχτεί την ίδρυση του δεύτερου αυτόνομου κουρδικού κράτους στην περιοχή.
Το θέμα προσφέρεται για βαθύτερες αναλύσεις και εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων.
