Η συζήτηση γύρω από την απαγόρευση της χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους (συνήθως για αυτούς κάτω των 15 ή 16 ετών), έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις παγκοσμίως τον τελευταίο χρόνο, με αποτέλεσμα δεκάδες χώρες να προτείνουν ή να υιοθετούν σχετικές νομοθεσίες.
Ήρθε λοιπόν και σε μας η ώρα, σύμφωνα με την κυβέρνηση, να κάνουμε κάτι. Πώς όμως και γιατί;
Η ρύθμιση θα έρθει στη Βουλή μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου του 2027.
Τι είναι, όμως τελικά, το age ban;
Από την 1η Ιανουαρίου 2027, τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2012 και μετά, δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν συγκεκριμένες πλατφόρμες. Γιατί το 2012; Επειδή όσοι έχουν γεννηθεί το 2012, γίνονται 15 ετών το 2027.
«Ποιες πλατφόρμες; Αυτές που σε κρατάνε στο ατελείωτο ‘σκρολάρισμα’. Facebook – Instagram – Tik Tok – Snapchat. Ποιες επιτρέπονται; Messaging και video πλατφόρμες, όπως: Messenger – WhatsApp – Viber – YouTube. Η λίστα με τις πλατφόρμες είναι δυναμική. Αυτό σημαίνει πως αν προκύψουν άλλες με τα ίδια χαρακτηριστικά, εννοείται ότι θα επικαιροποιηθεί», επισημαίνει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Π. Μαρινάκης.
Τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο απλά.
«Ο κόσμος θέλει να απαγορεύσει στα παιδιά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες για όλους μας» έγραψε η Taylor Lorenz, δημοσιογράφος σε θέματα τεχνολογίας, στον Guardian.
«Τον τελευταίο χρόνο, περισσότερες από 24 χώρες χώρες σε όλο τον κόσμο έχουν προτείνει απαγορεύσεις στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για μεγάλα τμήματα του κοινού τους. Αυτοί οι νόμοι, που συχνά προτείνονται με το πρόσχημα της “ασφάλειας των παιδιών”, εγκαινιάζουν μια εποχή μαζικής επιτήρησης και εκτεταμένης λογοκρισίας, συμβάλλοντας σε αυτό που οι μελετητές έχουν ονομάσει “παγκόσμια ύφεση της ελευθερίας του λόγου”».
«Τα συστήματα επαλήθευσης απαιτούν τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων για την υποστήριξη των βιομετρικών πληροφοριών. Σε χρόνο μηδέν, το διαδίκτυο θα γίνει ένα πλήρως επιτηρούμενο “ψηφιακό πανοπτικόv”» προσθέτει η ίδια.
Ο όρος digital panopticon (ψηφιακό πανοπτικόν) παραπέμπει στο panopticon, ένα θεωρητικό μοντέλο φυλακής που σχεδιάστηκε από τον βρετανό φιλόσοφο και κοινωνικό αναλυτή Jeremy Bentham τον 18ο αιώνα. Σε αυτό το μοντέλο, ένας φύλακας μπορούσε να βλέπει όλους τους κρατούμενους χωρίς εκείνοι να γνωρίζουν αν παρακολουθούνται εκείνη τη στιγμή. Αυτή η αβεβαιότητα οδηγούσε τους κρατούμενους στο να συμπεριφέρονται ελέγχοντας οι ίδιοι τη συμπεριφορά τους, σαν να παρακολουθούνται συνεχώς.
Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον φόβο πως οι εταιρείες τεχνολογίας ή και κυβερνήσεις μπορούν να συλλέξουν συνεχώς δεδομένα (τοποθεσία, αναζητήσεις, δραστηριότητα) αλλά και πώς η ταυτότητα των χρηστών μπορεί να συνδεθεί με τις online ενέργειές τους.
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ των απαγορεύσεων είναι η σύνδεση των κοινωνικών δικτύων με προβλήματα ψυχικής υγείας, εξάρτησης και αύξησης της παραβατικότητας στους νέους. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα μέχρι στιγμής δεν επιβεβαιώνει με σαφήνεια αυτή τη σχέση.
Αντιθέτως, για πολλούς εφήβους τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας, υποστήριξης και έκφρασης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, δεν είναι η ίδια η απαγόρευση, αλλά ο τρόπος εφαρμογής της. Τα εφαρμοζόμενα συστήματα βασίζονται στη συλλογή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως βιομετρικά στοιχεία ή επίσημα έγγραφα ταυτότητας. Με αυτόν τον τρόπο, οι χρήστες κινδυνεύουν να χάσουν την ανωνυμία τους στο διαδίκτυο.
