Μιλώντας με τον φίλο μου το Γιάννη, εξαιρετικό και καταξιωμένο επιστήμονα στην ιατρική ,ύστερα από πολύ καιρό που είχαμε να βρεθούμε , πιάσαμε να συζητούμε για το σύγχρονο άνθρωπο , τα χαρακτηριστικά του, τη ζωή του . Είδαμε ότι ο άνθρωπος του 21 αι. μεταμορφώνεται ταχύτατα από homo sapiens σε homo internetikus ! Ένα ον που πληροφορείται αντιδρά και τελικά πολιτικοποιείται μέσα από τις οθόνες . Ένα ον ,που αναπνέει δεδομένα, σκέφτεται με ειδοποιήσεις και νιώθει μέσα από οθόνες .
Τι ανησυχητικό παρατηρείται λοιπόν; Ότι ο σύγχρονος άνθρωπος και ειδικά οι νέοι τρέφονται με αλγόριθμους που τους σερβίρουν . Χάνεται η κοινωνικότητα του μέσα στα avatars (δισδιάστατα εικονίδια), τα emojis (μικρές εικόνες με συγκεκριμένο συναίσθημα ) και σε σύντομα video. «Το μου αρέσει» αντικαθιστά «το σε άκουσα» !
Πνίγεται σε ένα πέλαγος πληροφορίας ,που σπάνια γίνεται γνώση, ζει με την ψευδαίσθηση ότι συμμετέχει ,νομίζει ότι παρεμβαίνει ,επειδή σχολιάζει. Του δόθηκε η ψευδαίσθηση της συμμετοχής, ώστε χωρίς να το καταλαβαίνει παραιτείται από την ουσία της συμμετοχής .
Τα κοινωνικά δίκτυα έγιναν το νέο του κοινοβούλιο, αλλά χωρίς λογοδοσία, χωρίς διαφάνεια, χωρίς κανόνες. Υπάρχουν μόνο αλγόριθμοι που αποφασίζουν τι θα δει, τι θα πιστέψει, τι θα θυμώσει, τι θα ξεχάσει. Οι αντιδράσεις ,τα σχόλια δημιουργούν την εντύπωση μιας ενεργής πολιτικής παρουσίας . Στην πραγματικότητα ο διάλογος παραδίδεται σε εταιρικά κέντρα που διαχειρίζονται τη ροή πληροφορίας με βάση το κέρδος και όχι το κοινωνικό συμφέρον.
Και το πιο ανησυχητικό είναι η ανεξέλεγκτη και άκριτη χρήση του ίντερνετ από τους νέους . Πολλοί από αυτούς περνούν αμέτρητες ώρες μπροστά σε οθόνες θυσιάζοντας τον ύπνο , τις ανθρώπινες σχέσεις . Το «scroll» νικά την ανάγνωση , το στιγμιαίο βίντεο υποκαθιστά τον στοχασμό . Οι ψηφιακές σχέσεις αντικαθιστούν την ζωντανή επαφή , το βλέμμα, τον διάλογο . Βλέπουμε συχνά νέους γύρω από ένα τραπέζι να είναι σκυμμένοι ο καθένας στο κινητό του και να σερφάρει στο ίντερνετ.. Δεν είναι αυτό ένας ακραίος ατομικισμός Δεν είναι πιστοποίηση ενός ταχύτατα αναδυόμενου homo interneticus ;
Το κρίσιμο ερώτημα είναι θα επιτρέψουμε τον homo interneticus να μετατραπεί σε έναν παθητικό καταναλωτή πληροφορίας ή θα τον ενισχύσουμε να γίνει ενεργητικός πολίτης της ψηφιακής δημοκρατίας . Έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί το διαδίκτυο ,αλλά δεν καθορίζεται πλήρως από αυτό ; Θα αναρωτηθούμε ποτέ αν πίσω από κάθε «like» ,πίσω από κάθε ενημέρωση χρειάζεται κριτική σκέψη, αν πίσω από κάθε ψηφιακή ταχύτητα υπάρχει μια ζωή που απαιτεί ρυθμό βάθος και παρουσία;
Το διακύβευμα είναι ξεκάθαρο. Ή ο άνθρωπος θα ανακτήσει τον έλεγχο της ψηφιακής του ζωής ή θα παραδώσει την πολιτική του ελευθερία στα χέρια των εταιριών αοράτων συστημάτων .
Ζούμε στο μεταίχμιο. Από μας εξαρτάται ,αν το επόμενο εξελικτικό σκαλοπάτι θα μας κάνει πιο ανθρώπινους ή απλώς συνδεδεμένους!
Ο Θανάσης Παπαρίζος είναι φιλόλογος.
