Με τη διάνοιξη των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης στην ελεύθερη οικονομία, η Ελλάδα, και πρωταρχικά η Βόρεια Ελλάδα, βρέθηκαν με νέες και αναπτυσσόμενες αγορές στη γειτονιά τους, της τάξης των περίπου 300 εκατομμυρίων καταναλωτών. Δηλαδή 30 φορές μεγαλύτερες του πληθυσμού μας. Οι νέες αυτές αγορές έφερναν μαζί τους σοβαρές υποσχέσεις επιτυχίας για όλα όσα δεν κατορθώσαμε στις αγορές της ΕΕ, όπου δυστυχώς, η πρόωρη είσοδός μας έφερε στην επιφάνεια τη χαμηλή μας ανταγωνιστικότητα.
Αντιθέτως, στις νέες αγορές των Βαλκανίων διαθέταμε εξαιρετικές δυνατότητες, χάρη στην ενσωμάτωση ενός μη ώριμου καπιταλιστικού περιβάλλοντος (όπως αυτό των τότε Βαλκανίων) στην διευρυμένη παραγωγική διαδικασία της Ευρώπης. Η σταδιακή, δηλαδή, κάλυψη του χάσματος, ανάμεσα στο τότε αναπτυξιακό τους επίπεδο και στις αναπτυξιακές τους δυνατότητες. Επιπλέον, ήμασταν η μοναδική μεγάλη δύναμη των Βαλκανίων, ενταγμένη ανέκαθεν στην οικονομία της αγοράς, και συγχρόνως μέλος της Κοινότητας, καθώς και η χώρα με ορθόδοξο θρήσκευμα. Θα είμασταν, φυσιολογικά, η γέφυρα της Κοινότητας και η πρέσβειρά της για τη διείσδυσή της στα νέα Βαλκάνια. Ευκαιρία, που εμφανίζεται κάθε 1.000 χρόνια!
Αν αυτή θα ήταν η εξέλιξη, η Ελλάδα θα επιτύγχανε ταχεία σύγκλιση της με το μέσο αναπτυξιακό επίπεδο της ΕΕ. Θα ήταν σε θέση να ελέγξει το χρέος και τα ελλείμματά της. Θα είχε την ευχέρεια να συμπληρώσει την ημιτελή της εκβιομηχάνιση. Θα μπορούσε να προωθήσει την περιφερειακή της ανάπτυξη.
1. Η μεγάλη ευκαιρία
Οι προϋποθέσεις επιτυχίας αυτού του μεγαλεπήβολου σχεδίου θα ήταν:
*η κατάστρωση ενός σοβαρού σχεδίου συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα,
*η χαλάρωση της σφικτής οικονομικής, δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, που έρχεται σε αντίθεση με τις απαιτήσεις της διείσδυσης και, πάνω από όλα,
*η αναγνώριση της Θεσσαλονίκης ως της, και πάλι, οικονομικής μητρόπολης των Βαλκανίων.
2. Τι δεν πήγε καλά
Δυστυχώς, πολλά δεν πήγαν καλά, και έτσι χάθηκε για την Β. Ελλάδα, αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα, αυτή η μοναδική ευκαιρία.
α) Καταρχήν η Κοινότητα απέδειξε την αδυναμία ουσιαστικής παρουσίας της μη διαθέτοντας πολιτική επίλυσης των διαφορών και παραχωρώντας το ρόλο της σε παράγοντες όπως οι ΗΠΑ και το Βατικανό, αλλά και σε εξουσιαστικές δυνάμεις, όπως η Γερμανία και σε υλοποίηση σχεδίων κατά της Ευρώπης, όπως το ισλαμικό τόξο.
β) Αλλά και η Αθήνα, που ουδέποτε κατόρθωσε να συνειδητοποιήσει την ανεκτίμητη συμβολή της Β. Ελλάδας στην ελληνική οικονομία, ακολούθησε μια πολιτική, σχετικά με το πρόβλημα της ονομασίας των Σκοπίων, που απέκλεισε από την χώρα μας τη δυνατότητα ηγετικού της ρόλου στα Βαλκάνια, καθώς είχε γίνει και η ίδια μέρος του προβλήματος. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα βρέθηκε τότε στο μέσον των νέων Βαλκανίων, να διεκδικεί ως μοναδικό αίτημα, την μη απόδοση του ονόματος «Μακεδονία» στα Σκόπια. Παρότι, αυταπόδεικτο, σπεύδω να διευκρινίσω, ότι το ζήτημα του ονόματος ήταν, σίγουρα, πρωταρχικής σημασίας. Ωστόσο, φρονώ ότι οι τότε αρμόδιοι για τη χάραξη της πολιτικής θα όφειλαν να αναζητήσουν μεθοδεύσεις που να διατηρούν την κυριαρχία της Ελλάδας στη διαμόρφωση των Βαλκανίων, χωρίς και να παραχωρούν το όνομα, που δυστυχώς στη συνέχεια, δεν αποφεύχθηκε.
Εξαιτίας του κάκιστου, τότε χειρισμού του ονόματος, η Ελλάδα αντιμετωπίστηκε, και αυτή, ως προβληματική χώρα των Βαλκανίων όπως και οι υπόλοιπες. Μια χώρα που διεκδικεί και δεν προσφέρει. Τα άστρα της, εκτυφλωτικά στην αρχή, έσβησαν ένα-ένα στη συνέχεια. Και έτσι την κατέταξε η Κοινότητα. Και έτσι άρχισαν να την εκλαμβάνουν και τα υπόλοιπα Βαλκάνια.
Οι επί μέρους αιτίες για την απώλεια αυτής της μοναδικής ευκαιρίας για την Ελλάδα ήταν, σίγουρα, πολύπλευρες και πολυάριθμες, με κυριότερη όμως την πολιτική της Αθήνας. Η οποία, και κατά την αποφασιστική αυτή συγκυρία, παρότι σε θέση να δώσει λύσεις, δεν μπόρεσε να συνειδητοποιήσει την ανεκτίμητη συμβολή της Β. Ελλάδας, και τον δυναμισμό της, στην εθνική μας οικονομία.
Από ομιλία και άρθρα της Μ.Ν-Δ: «Η αναβάθμιση του ρόλου της Ελλάδας στην οικονομία των νέων Βαλκανίων», ‘Ιδρυμα Γουλανδρή-Χορν, 1994 και «Η μεγάλη ευκαιρία για τη Χώρα μας», Ημερησία, 23/4.1994
