Επανέρχομαι στη λεγόμενη «Πλατεία Ελευθερίας», καθώς μετά από το άρθρο της προηγούμενης εβδομάδας επακολούθησε ευχάριστη συζήτηση στο meta.
Το θέμα μου είναι η αυθαίρετη μετάθεση της ιστορικής μνήμης από συνοικίας εις συνοικίαν.
Αντί περιλήψεως των προηγουμένων, παραθέτω απόσπασμα από άρθρο γραμμένο από καλό δημοσιογράφο, που όμως έπεσε στη παγίδα της προφορικής ιστορίας. Το άρθρο εξακολουθεί να είναι αναρτημένο από επίσημο φορέα.
«…το Μνημείο του Ολοκαυτώματος. Αρχικά είχε τοποθετηθεί στο πάρκο μεταξύ των οδών Κ. Καραμανλή και Αλ. Παπαναστασίου, (…). Μεταφέρθηκε στην πλατεία Ελευθερίας όταν στην προηγούμενη άρχισαν εργασίες για την κατασκευή υπόγειου πάρκινγκ. Η πλατεία Ελευθερίας επιλέχθηκε επειδή ήταν ο τόπος όπου συγκεντρώνονταν οι Εβραίοι πριν σταλούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης». Σχολιάζω:
(α) «…στο πάρκο μεταξύ των οδών Κ. Καραμανλή και Αλ. Παπαναστασίου». Το «πάρκο» αυτό ονομάζεται «Πλατεία Εβραίων Μαρτύρων», διότι βρίσκεται στον τόπο της πολυανθρωπότερης εβραϊκής συνοικίας 151.
(β) «Μεταφέρθηκε στην πλατεία Ελευθερίας», διότι βανδαλιζόταν συχνά και οι αρμόδιοι θεώρησαν ότι σε ένα πιο κεντρικό σημείο θα βανδαλιζόταν λιγότερο. Στην πλατεία Εβραίων Μαρτύρων απέμεινε η ονομασία και η πινακίδα της.
(γ) «Η πλατεία Ελευθερίας (…) ήταν ο τόπος όπου συγκεντρώνονταν οι Εβραίοι πριν σταλούν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης». Λάθος χοντρό. Ήταν ο τόπος στον οποίον την 11.7.1942 πραγματοποιήθηκε μία από 14 τουλάχιστον συγκεντρώσεις Θεσσαλονικέων για καταγραφή προς υποχρεωτική εργασία. Μόνο που εκείνη τη φορά σημειώθηκαν εξευτελισμοί και μαρτύρια (αναφέρθηκαν και τραυματισμοί) συγκεντρωμένων. Αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την εκτόπιση στο Άουσβιτς.
Ο τόπος που οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης συγκεντρώνονταν βιαίως, από τον Μάρτιο του 1943, για να σταλούν στο Άουσβιτς ήταν η συνοικία Μπαρόν Χιρς, δίπλα στον Παλαιό Σταθμό. Εκεί τους στρίμωχναν, τους καταλήστευαν από ό,τι είχαν επάνω τους και τους έσπρωχναν στα βαγόνια.
Παλαιότερα σε εκείνον τον τόπο, δίπλα σε μια απέριττη πινακίδα, γινόταν κάθε χρόνο η τελετή μνήμης. Κοντά σε εκείνον τον τόπο (κοντά, αλλά όχι ακριβώς) διατέθηκε χώρος για την κατασκευή του Μουσείου Ολοκαυτώματος.
Ποιος εκ των τριών λοιπόν είναι ο τόπος μνήμης των δολοφονημένων αυτών ανθρώπων; Η Πλατεία Εβραίων Μαρτύρων, η Πλατεία Ελευθερίας ή η Πλατεία Παλαιού Σταθμού;
Επιπλέον, γεννάται το ερώτημα, όταν η μελέτη για την αναμόρφωση της πλατείας Ελευθερίας αναφέρει ότι «μνημεία των ιστορικών γεγονότων θα επισημαίνονται στο δάπεδο της πλατείας», σε ποια ιστορικά γεγονότα αναφέρεται; Και μάλιστα στον πληθυντικό; Μήπως τη συγκέντρωση των Νεότουρκων στην οδό Βενιζέλου;
Οι πολιτικοί δεν είναι υποχρεωμένοι να γνωρίζουν τα ιστορικά γεγονότα. Υποχρεούνται όμως να μην κάνουν αυθαίρετη χρήση της Ιστορίας. Διότι τότε κάνουν λάθη. Που όταν συσσωρεύονται, δημιουργούν μεγάλες παρεξηγήσεις, αν δεν διορθωθούν έγκαιρα. Πριν αρχίσουν εργασίες, πριν ξοδευτούν χρήματα, πριν γίνουμε για μια ακόμη φορά ρεζίλι.
