Η σημερινή Ευαγγελική περικοπή της παραβολής του Τελώνου και του Φαρισαίου (Λουκ. 18: 10-14), με την οποία ανοίγει το Τριώδιο, δεν αποτελεί απλώς μια διδακτική αφήγηση· λειτουργεί ως καθρέφτης, μπροστά στον οποίο καλούμαστε να σταθούμε, όχι για να παρατηρήσουμε τους άλλους, αλλά για να αντικρίσουμε τον εαυτό μας. Στο κέντρο της παραβολής δεσπόζει η φράση του Φαρισαίου: «σ’ ευχαριστώ γιατί δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι» (Λουκ. 18:11). Λόγια ειπωμένα πριν από αιώνες, τα οποία, όμως, εξακολουθούν να ηχούν εξαιρετικά οικεία και σήμερα, συχνά μεταμφιεσμένα στη σύγχρονη εκδοχή τους: «ευτυχώς δεν είμαι σαν κι αυτόν».
Ο Φαρισαίος δεν ψεύδεται. Νηστεύει, τηρεί τον νόμο, ζει με θρησκευτική συνέπεια, είναι, κατά τα φαινόμενα, «σωστός». Το πρόβλημά του, όμως, δεν βρίσκεται στις πράξεις του, αλλά στο βλέμμα του. Δεν στρέφεται στον Θεό για να μετανοήσει, αλλά για να συγκριθεί. Δεν αναζητά έλεος, αλλά επιβεβαίωση. Και για να αισθανθεί «δικαιωμένος», χρειάζεται να τοποθετήσει κάποιον πιο χαμηλά. Έτσι, ο τελώνης μετατρέπεται σε σκαλοπάτι αυτοδικαίωσης.
Η νοοτροπία αυτή, όμως, δεν χαρακτηρίζει μόνο τον Φαρισαίο της παραβολής, αλλά κι εμάς, συχνά, στην καθημερινότητά μας: όταν αισθανόμαστε ηθικά ανώτεροι, όταν βιαζόμαστε να καταδικάσουμε, όταν διαχωρίζουμε τους ανθρώπους σε «καλούς» και «κακούς», σε «άξιους» και «ανάξιους»ꞏ όταν σκεφτόμαστε —έστω και σιωπηλά— «εγώ δεν θα το έκανα ποτέ αυτό», υψώνοντας, έτσι, αόρατα τείχη, που μας απομακρύνουν από τους άλλους.
Ο τελώνης, αντίθετα, δεν μπαίνει σε συγκρίσεις. Δεν δικαιολογείται, ούτε αναλύει. Στέκεται μακριά, με σκυμμένο το κεφάλι και ψελλίζει: «Θεέ μου, σπλαχνίσου με, τον αμαρτωλό» (Λουκ. 18:13). Δεν προβάλλει έργα, ούτε επικαλείται αρετές. Προσφέρει μόνο τη συντριβή του. Και η ταπείνωση του αυτή γίνεται ο δρόμος προς τη δικαίωση.
Η παραβολή μάς υπενθυμίζει ότι ο μεγαλύτερος πειρασμός για τον πιστό είναι η αυτάρκειαꞏ η ψευδαίσθηση ότι «είμαι εντάξει», ότι «δεν χρειάζομαι μετάνοια», ότι «διαφέρω από τους άλλους». Η πνευματική ζωή, όμως, δεν είναι αγώνας υπεροχής ούτε διαγωνισμός ηθικήςꞏ οικοδομείται πάνω στη ζωντανή και ειλικρινή σχέση με τον Θεό και τον αδελφό.
Η Εκκλησία δεν είναι λέσχη ηθικά άψογων ανθρώπων, ούτε χώρος αποκλεισμών. Είναι κοινότητα δικαίων και αμαρτωλών, που βρίσκονται όλοι —χωρίς εξαίρεση— σε πορεία μετανοίας. Είναι το σώμα εκείνων που αναγνωρίζουν ότι έχουν ανάγκη τον Χριστό, όχι ως επιβράβευση, αλλά ως σωτηρία. Όταν στο κέντρο τίθεται ο Χριστός και όχι ο εγωισμός μας, τότε παύουμε να διαχωρίζουμε τους εαυτούς μας από τους άλλους και μαθαίνουμε να πορευόμαστε μαζί, με ταπείνωση, αλήθεια και αγάπη.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
