Ο αυτοεξωραϊσμός, η βαρηκοΐα στην αυτοκριτική και η πολιτική σκοπιμότητα χαρακτηρίζουν, με λίγες εξαιρέσεις, σε μεγάλο ποσοστό, το περιεχόμενο των πολιτικών βιβλίων που έγραψαν πρώην κυβερνήτες και πολιτικοί αρχηγοί στην Ελλάδα.
Διαβάσαμε κάποια από αυτά και η πρώτη σκέψη που μας ήρθε στο μυαλό, είναι πως η Μεταπολίτευση «έβαλε το χεράκι της» για τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά.
Η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα – συγχωρέστε με, αλλά η χρήση του εμβληματικού τίτλου του ποιήματος του μεγάλου Αλεξανδρινού για μένα δεν είναι δα και κομψή επιλογή – ανοίγει και έναν διαφορετικό διάλογο και γεννά δύο ερωτήματα:
*Γιατί στη χώρα μας τα σχετικά βιβλία γίνονται μέρος της πολιτικής σύγκρουσης;
*Γιατί ο αναγνώστης συχνά ξέρει ήδη ποιο αφήγημα θα διαβάσει, ανάλογα με τον συγγραφέα;
Όλοι, ανεξάρτητα από πολιτικές τοποθετήσεις, παραδέχονται ότι η Μεταπολίτευση παρήγαγε υψηλή πόλωση, έντονες κομματικές ταυτίσεις και ένα συνεχές «πάντα φταίνε οι άλλοι». Οι όποιοι άλλοι!
Τα πολιτικά βιβλία στην Ελλάδα, επομένως, με πιο ανάγλυφο παράδειγμα την «Ιθάκη», είναι κυρίως εργαλεία αυτοδικαίωσης μετά από μια παταγώδη ήττα, μια σύγκρουση ή μια κρίση.
Ο αυτοεξωραϊσμός είναι πιο εμφανής, πιο άμεσος και συχνά πολεμικός.
Εύλογα θα ρωτήσει κανείς: Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ ισχύει κάτι το διαφορετικό;
Διεθνώς ο αυτοεξωραϊσμός είναι επίσης παρών στα βιογραφικά βιβλία, αλλά δείχνει να είναι πιο θεσμικός, επιμελημένος, πλαισιωμένος από ιστορική αφήγηση και λιγότερο συνδεδεμένος με την αγωνία για άμεση πολιτική επιβίωση και υστεροφημία. Αν το τελευταίο υπάρχει στο βιβλίο, τούτο γίνεται με μέτρο και τεκμήρια. Υπάρχει, επίσης, συχνά πιο προσεκτική αυτοκριτική, κυρίως για να υπογραμμίσει την ωριμότητα του πολιτικού συγγραφέα. Παράδειγμα: Ο Ομπάμα αναφέρει συγκεκριμένα λάθη του και τα αναλύει. Όμως, ο πυρήνας της εικόνας του στο βιβλίο παραμένει θετικός. Το βιβλίο του «The Audacity of Hope» (2006) αποτέλεσε στην ουσία το ιδεολογικό του μανιφέστο και συνδέθηκε άμεσα με την εκτόξευση της πολιτικής του δυναμικής, λίγο πριν την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του.
Το πολυσυζητημένο βιβλίο της Μάργκαρετ Θάτσερ «The Downing Street Years» (1993) πυροδότησε έντονη δημόσια συζήτηση, κυρίως στη Βρετανία, για την περίοδο της πρωθυπουργίας της.
Οι συνέπειες και τα συμπεράσματα από εκείνη την περίοδο αντιμετωπίζονται ακόμα «εν θερμώ» στη Βρετανία και το βιβλίο επηρέασε τη βρετανική δεξιά και τις εσωκομματικές κατευθύνσεις των Συντηρητικών μετά την αποχώρησή της.
Επειδή, όμως, η «Σιδηρά Κυρία» αναφερόταν σε μια περίοδο που ακόμα διχάζει και η οποία άφησε ένταση και εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτικές αποτιμήσεις, το βιβλίο αυτό θυμίζει την «Ιθάκη», αφού και ο Τσίπρας βάλθηκε να δικαιωθεί για τα γεγονότα του 2015.
Τελικά, όμως, ακόμα και τα πιο «μεροληπτικά» βιβλία, γραμμένα από πολιτικούς, καταγράφουν σκοπιές, πολύτιμες για τον ιστορικό πηγές, προθέσεις και το κλίμα της εποχής.
Έξω η συνεργασία του πολιτικού με ιστορικούς ή δημοσιογράφους, οι οποίοι όχι σπάνια πιέζουν για μεγαλύτερη ακρίβεια, δίνει και κάποιες ψηφίδες εγκυρότητας. Εδώ είμαστε ακόμα μετεξεταστέοι.
